काठमाडौं। नेपालमा लामखुट्टेको टोकाइबाट सर्न सक्ने जापानिज इन्सेफ्लाइटिस (Japanese Encephalitis) स्वास्थ्यका लागि महत्वपूर्ण चुनौतीका रूपमा रहँदै आएको छ। यो भाइरसजन्य रोग भएकाले संक्रमण गम्भीर बनेमा मस्तिष्कमा असर पार्न सक्छ।

जापानिज इन्सेफ्लाइटिस संक्रमित लामखुट्टेको टोकाइबाट मानिसमा सर्छ। विशेषगरी लामखुट्टेको प्रजननका लागि अनुकूल वातावरण भएका क्षेत्रमा यसको जोखिम बढी हुन सक्छ। संक्रमित सबै व्यक्तिमा गम्भीर लक्षण देखिँदैनन्, तर गम्भीर संक्रमण भएका व्यक्तिमा स्नायु प्रणालीमा असर पुग्न सक्छ।

रोगको जोखिम न्यूनीकरणका लागि खोपलाई प्रमुख रोकथामका उपायमध्ये एक मानिन्छ। त्यससँगै लामखुट्टेको टोकाइबाट बच्नु र लामखुट्टेको प्रजननस्थल नियन्त्रण गर्नु पनि आवश्यक हुन्छ।

जापानिज इन्सेफ्लाइटिसविरुद्धको खोपले रोगबाट बचाउने प्रतिरक्षा विकास गर्न मद्दत गर्छ। त्यसैले सम्बन्धित स्वास्थ्य निकायले तोकेको लक्षित समूह तथा खोप कार्यक्रमअनुसार खोप लिनु महत्वपूर्ण हुन्छ।

नेपालमा सञ्चालन हुने खोप अभियानमा उमेर, क्षेत्र र जोखिम समूहअनुसार लक्षित वर्ग फरक हुन सक्ने भएकाले नागरिकले आफ्नो स्थानीय स्वास्थ्य संस्था वा सम्बन्धित स्वास्थ्य निकायबाट आफू कुन समूहमा पर्छ भन्ने जानकारी लिनुपर्छ।

खोप लिन जाँदा आवश्यक परिचय तथा उमेर खुल्ने कागजात माग हुन सक्ने भएकाले सम्बन्धित निकायले तोकेको प्रक्रिया पालना गर्नुपर्ने हुन्छ।

जापानिज इन्सेफ्लाइटिसबाट बच्न लामखुट्टेको टोकाइबाट जोगिनु पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। घर वरपर पानी जम्न नदिने, लामखुट्टेको प्रजननस्थल नष्ट गर्ने तथा आवश्यक पर्दा झुल, लामखुट्टे भगाउने साधन र शरीर ढाक्ने कपडाको प्रयोग गर्न सकिन्छ।

विशेषगरी साँझ र बिहान लामखुट्टेको गतिविधि बढी हुने भएकाले त्यस्ता समयमा अतिरिक्त सावधानी अपनाउनु उपयोगी हुन्छ।

जापानिज इन्सेफ्लाइटिसका धेरै संक्रमणमा लक्षण सामान्य हुन सक्छन्। तर गम्भीर अवस्थामा ज्वरो, टाउको दुखाइ, वाकवाकी, चेतनामा परिवर्तन, झट्का आउने तथा स्नायु प्रणालीसँग सम्बन्धित समस्या देखिन सक्छन्।

गम्भीर लक्षण देखिएमा ढिला नगरी स्वास्थ्य संस्थामा पुगेर चिकित्सकीय जाँच तथा उपचार लिन आवश्यक हुन्छ।

जापानिज इन्सेफ्लाइटिसको जोखिम घटाउन खोप अभियान मात्र पर्याप्त हुँदैन। नागरिकमा रोग कसरी सर्छ, कसरी बच्न सकिन्छ र खोप कसका लागि आवश्यक छ भन्नेबारे सही जानकारी पनि आवश्यक हुन्छ।

स्वास्थ्य निकायले सञ्चालन गर्ने खोप अभियानमा लक्षित नागरिकको सहभागिता बढाउनुका साथै लामखुट्टे नियन्त्रण र व्यक्तिगत सुरक्षाका उपायलाई निरन्तरता दिन सके रोगको जोखिम घटाउन सहयोग पुग्न सक्छ।

जापानिज इन्सेफ्लाइटिसबाट बच्न नागरिकले आफ्नो क्षेत्रमा सञ्चालन हुने सरकारी खोप कार्यक्रमबारे स्वास्थ्य संस्था वा सम्बन्धित निकायबाट आधिकारिक जानकारी लिएर खोप तथा अन्य आवश्यक सावधानी अपनाउनुपर्ने हुन्छ।

यस्तो छ गौरादह नगरपालिकाको खोप तालिका