आदरणीय सभाध्यक्षज्यू,
सम्माननीय निर्णायकज्यूहरू,
आदरणीय गुरु तथा गुरुआमाहरू,
उपस्थित सम्पूर्ण अतिथिज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

सबैमा मेरो हार्दिक नमस्कार!

आज यस गरिमामय कार्यक्रममा “राष्ट्र र राष्ट्रियता” जस्तो महत्वपूर्ण विषयमा आफ्ना विचार राख्ने अवसर पाएकोमा म अत्यन्तै गौरवान्वित र खुसी छु।

आदरणीय उपस्थित महानुभावहरू,

सुरुमा म एउटा प्रश्न गर्न चाहन्छु—

हामी को हौँ?

हामी नेपाली हौँ।

तर नेपाली हुनु भनेको केवल एउटा देशको नागरिक हुनु मात्र हो त?

होइन।

नेपाली हुनु भनेको हाम्रो माटोसँग जोडिनु हो,
हाम्रो इतिहाससँग जोडिनु हो,
हाम्रो भाषा, संस्कृति, परम्परा र पहिचानसँग जोडिनु हो।

यही भावना र सम्बन्धलाई हामी राष्ट्रियता भन्छौँ।

अब प्रश्न उठ्छ—

राष्ट्र भनेको के हो?

राष्ट्र भनेको केवल भूगोलको एउटा सीमारेखा होइन।

राष्ट्र भनेको साझा इतिहास, संस्कृति, भाषा, पहिचान, भावना र भविष्य बोकेर सँगै अघि बढ्ने मानिसहरूको साझा अस्तित्व हो।

नेपाल हाम्रो राष्ट्र हो।

सगरमाथाको देश नेपाल,
बुद्ध जन्मिएको पवित्र भूमि नेपाल,
वीर गोर्खालीहरूको देश नेपाल,
बहुजाति, बहुभाषा, बहुधर्म र बहुसंस्कृतिको सुन्दर संगम नेपाल।

त्यसैले नेपाल केवल हाम्रो बसोबास गर्ने ठाउँ होइन।

नेपाल हाम्रो पहिचान हो।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

राष्ट्रियता भनेको देशलाई माया गर्नु मात्र होइन।

राष्ट्रियता भनेको देशप्रतिको कर्तव्य र जिम्मेवारी पनि हो।

हामीले देशलाई माया गर्छौँ भनेर सामाजिक सञ्जालमा लेख्नु राम्रो कुरा हो।

तर देशप्रेम त्यतिबेला प्रमाणित हुन्छ, जब हामी आफ्नो जिम्मेवारी इमानदारीपूर्वक पूरा गर्छौँ।

यदि हामी विद्यार्थी हौँ भने मन लगाएर पढ्नु पनि राष्ट्रसेवा हो।

यदि हामी शिक्षक हौँ भने इमानदारीपूर्वक ज्ञान दिनु राष्ट्रसेवा हो।

यदि हामी किसान हौँ भने उत्पादन बढाउनु राष्ट्रसेवा हो।

यदि हामी कर्मचारी हौँ भने जिम्मेवारीपूर्वक सेवा गर्नु राष्ट्रसेवा हो।

यदि हामी व्यवसायी हौँ भने इमानदार भएर व्यवसाय गर्नु राष्ट्रसेवा हो।

अर्थात्,

राष्ट्र निर्माण केवल सरकारको जिम्मेवारी होइन, प्रत्येक नागरिकको जिम्मेवारी हो।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपाल विविधताले भरिएको देश हो।

यहाँ विभिन्न जातजाति छन्।

विभिन्न भाषा छन्।

विभिन्न धर्म छन्।

विभिन्न संस्कार र संस्कृति छन्।

तर हाम्रो विविधताले हामीलाई कमजोर बनाएको छैन।

बरु,

यही विविधता हाम्रो शक्ति र पहिचान बनेको छ।

हिमाल, पहाड र तराईबीचको सम्बन्ध होस्,
विभिन्न जातजातिबीचको सम्बन्ध होस्,
विभिन्न धर्म र संस्कृतिबीचको सम्बन्ध होस्—

हामी सबैभन्दा माथि एउटा पहिचान छ—

हामी नेपाली हौँ।

त्यसैले राष्ट्रियताको अर्थ अरूलाई घृणा गर्नु होइन।

राष्ट्रियता भनेको आफ्नो देशलाई माया गर्दै अरू राष्ट्रको पनि सम्मान गर्नु हो।

आदरणीय महानुभावहरू,

आजको विश्व भूमण्डलीकरणको युगमा प्रवेश गरिसकेको छ।

हामी संसारका विभिन्न देशसँग जोडिएका छौँ।

विदेशी भाषा सिकिरहेका छौँ।

विदेशी प्रविधि प्रयोग गरिरहेका छौँ।

विश्वका विभिन्न संस्कृति र विचारसँग परिचित भइरहेका छौँ।

यो आवश्यक पनि छ।

तर आधुनिक बन्ने नाममा आफ्नो भाषा, संस्कृति, इतिहास र पहिचान बिर्सनु हुँदैन।

हामी विश्व नागरिक बन्न सक्छौँ, तर आफ्नो राष्ट्रिय पहिचान गुमाउनु हुँदैन।

मेरा प्यारा साथीहरू,

आज हाम्रो देशका अगाडि धेरै चुनौती छन्।

बेरोजगारी छ।

गरिबी छ।

भ्रष्टाचार छ।

राजनीतिक अस्थिरता छ।

युवाको ठूलो संख्या विदेशिन बाध्य छ।

विकासका काममा ढिलाइ भइरहेको छ।

तर समस्या देखाएर मात्र देश बन्दैन।

देश बनाउने जिम्मेवारी हाम्रो पनि हो।

हामीले सोच बदल्नुपर्छ।

हामीले काम गर्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ।

हामीले इमानदारी, अनुशासन, परिश्रम र जिम्मेवारीलाई जीवनको आधार बनाउनुपर्छ।

किनकि,

देश परिवर्तन गर्ने शक्ति केवल नेतामा हुँदैन; देश परिवर्तन गर्ने शक्ति नागरिकमा पनि हुन्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

हामी विद्यार्थी आज साना छौँ।

तर भोलि हामी नै डाक्टर हुनेछौँ,
इन्जिनियर हुनेछौँ,
शिक्षक हुनेछौँ,
वैज्ञानिक हुनेछौँ,
पत्रकार हुनेछौँ,
उद्यमी हुनेछौँ,
प्रशासक हुनेछौँ,
र देशको नेतृत्व गर्ने जिम्मेवारी पनि हामीमै आउनेछ।

त्यसैले आजैदेखि हामीले आफूलाई जिम्मेवार नागरिकका रूपमा तयार गर्नुपर्छ।

हामीले प्रश्न गर्न सिक्नुपर्छ।

सत्य र असत्य छुट्याउन सिक्नुपर्छ।

देशका समस्या बुझ्नुपर्छ।

तर समस्याको आलोचना मात्र होइन,

समाधानको हिस्सा बन्न पनि सिक्नुपर्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

देशप्रेम केवल राष्ट्रिय झण्डा फहराउँदा देखिने भावना होइन।

देशप्रेम त त्यतिबेला देखिन्छ—

जब हामी सडकमा फोहोर फाल्दैनौँ।

जब हामी सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण गर्छौँ।

जब हामी कर तिर्छौँ।

जब हामी कानुनको सम्मान गर्छौँ।

जब हामी अरूको अधिकारको सम्मान गर्छौँ।

जब हामी आफ्नो काम इमानदारीपूर्वक गर्छौँ।

र जब हामी देशको हितलाई आफ्नो व्यक्तिगत स्वार्थभन्दा माथि राख्छौँ।

त्यसैले म भन्न चाहन्छु—

देशलाई माया गर्ने हो भने देशका लागि केही गर्न पनि सिकौँ।

आदरणीय उपस्थित महानुभावहरू,

अन्त्यमा म एउटा कुरा भन्न चाहन्छु—

हामीले समृद्ध नेपाल चाहेका छौँ।

हामीले सुन्दर नेपाल चाहेका छौँ।

हामीले विकसित नेपाल चाहेका छौँ।

तर विकसित नेपाल केवल ठूलो भवन, फराकिलो सडक र आधुनिक प्रविधिले बन्दैन।

विकसित नेपाल बनाउन विकसित सोच भएका नागरिक चाहिन्छ।

राष्ट्र बलियो तब हुन्छ, जब नागरिक जिम्मेवार हुन्छन्।

राष्ट्रियता बलियो तब हुन्छ, जब नागरिकले आफ्नो देशप्रति गर्व मात्र होइन, आफ्नो कर्तव्य पनि बुझ्छन्।

त्यसैले आउनुहोस्—

हामी नेपाललाई गाली गर्ने होइन, नेपाल बनाउने पुस्ता बनौँ।

हामी समस्या थप्ने होइन, समाधान खोज्ने पुस्ता बनौँ।

हामी देश छोड्ने बाध्यताको अन्त्य गर्ने पुस्ता बनौँ।

र हामी यस्तो नेपाल निर्माण गरौँ,

जहाँ हरेक नेपालीले गर्वका साथ भन्न सकोस्—

“यो मेरो देश हो,
यो मेरो पहिचान हो,
र यसको भविष्य निर्माण गर्ने जिम्मेवारी मेरो पनि हो।”

अन्त्यमा,

राष्ट्र हाम्रो पहिचान हो,
राष्ट्रियता हाम्रो भावना हो,
र जिम्मेवारी हाम्रो कर्तव्य हो।

नेपाल हाम्रो हो।

नेपालको भविष्य पनि हाम्रो हो।

जय नेपाल!

धन्यवाद।

आदरणीय सभाध्यक्षज्यू,
सम्माननीय निर्णायकज्यूहरू,
आदरणीय गुरु तथा गुरुआमाहरू,
उपस्थित सम्पूर्ण अतिथिज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

सबैमा मेरो हार्दिक नमस्कार!

आज म यहाँ उभिएर एउटा यस्तो विषयमा बोल्दै छु, जससँग मेरो भावना, मेरो पहिचान र मेरो अस्तित्व जोडिएको छ।

विषय हो—

“मेरो देश, मेरो गौरव।”

आदरणीय महानुभावहरू,

जब म “नेपाल” शब्द सुन्छु, मेरो मनमा केवल एउटा देशको नक्सा आउँदैन।

मेरो आँखाअगाडि सगरमाथा आउँछ।

बुद्धको शान्त सन्देश आउँछ।

गुराँसको सौन्दर्य आउँछ।

हिमालको सेतो मुस्कान आउँछ।

पहाडका हरिया डाँडाकाँडा आउँछन्।

तराईका उर्वर खेतहरू आउँछन्।

र सबैभन्दा ठूलो कुरा—

मलाई आफ्नो नेपाली पहिचान सम्झना आउँछ।

त्यसैले म गर्वका साथ भन्न चाहन्छु—

नेपाल मेरो देश हो, र नेपाल नै मेरो गौरव हो।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपाल क्षेत्रफलका हिसाबले ठूलो देश नहुन सक्छ।

आर्थिक रूपमा हामी अझै विकासशील अवस्थामा छौँ।

हाम्रा अगाडि धेरै चुनौती छन्।

तर देशको महानता केवल धन, शक्ति वा क्षेत्रफलले मापन हुँदैन।

देशको महानता उसको इतिहास, संस्कृति, प्रकृति, पहिचान र जनताको साहसले पनि मापन हुन्छ।

र यी सबै कुरामा नेपाल अत्यन्तै समृद्ध छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

नेपाल विश्वको सर्वोच्च शिखर सगरमाथा भएको देश हो।

यो बुद्धको जन्मभूमि हो।

यो वीर गोर्खालीहरूको देश हो।

यहाँ हिमालदेखि तराईसम्म प्राकृतिक विविधता छ।

यहाँ अनेकौँ जातजाति, भाषा, धर्म, संस्कार र संस्कृति छन्।

तर यति धेरै विविधताका बीच पनि हामी एउटै राष्ट्रिय पहिचानमा बाँधिएका छौँ—

हामी नेपाली हौँ।

यही हाम्रो विशेषता हो।

यही हाम्रो गौरव हो।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपालको संस्कृति हाम्रो अर्को ठूलो सम्पत्ति हो।

दशैँ, तिहार, तीज, छठ, ल्होसार, माघी, इन्द्रजात्रा, बुद्ध जयन्ती लगायतका पर्वहरूले हाम्रो समाजलाई जोड्छन्।

हाम्रा लोकगीत, लोकनृत्य, बाजागाजा, कला, वास्तुकला र परम्पराहरूले नेपाललाई विश्वमा छुट्टै पहिचान दिएका छन्।

हामीले यी सम्पदालाई केवल हेरेर वा प्रशंसा गरेर मात्र पुग्दैन।

हामीले संरक्षण पनि गर्नुपर्छ।

किनकि संस्कृति हरायो भने पहिचान पनि कमजोर हुन्छ।

आदरणीय महानुभावहरू,

नेपालको प्राकृतिक सौन्दर्य पनि हाम्रो गौरव हो।

सगरमाथादेखि अन्नपूर्णसम्मका हिमाल,

फेवा तालदेखि रारा तालसम्मका ताल,

तराईका हरिया मैदान,

हिमाली क्षेत्रका प्राकृतिक सम्पदा—

यी सबै नेपालका अमूल्य सम्पत्ति हुन्।

यिनलाई संरक्षण गर्दै पर्यटनको विकास गर्न सकियो भने नेपालले ठूलो आर्थिक सम्भावना हासिल गर्न सक्छ।

तर, साथीहरू,

गौरव गर्नु भनेको कमजोरी लुकाउनु होइन।

हामीले आफ्नो देशका समस्यालाई पनि स्वीकार गर्नुपर्छ।

नेपालमा बेरोजगारी छ।

युवाहरू विदेशिन बाध्य छन्।

भ्रष्टाचार र सुशासनका चुनौती छन्।

विकासका काममा ढिलाइ हुने समस्या छ।

तर म एउटा कुरा स्पष्ट भन्न चाहन्छु—

समस्या भएको कारण देशप्रतिको प्रेम कम हुनु हुँदैन।

बरु समस्यालाई समाधान गर्ने जिम्मेवारी हामीले लिनुपर्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

हामी विद्यार्थी हौँ।

हामीसँग अहिले ठूलो राजनीतिक वा आर्थिक शक्ति नहोला।

तर हामीसँग एउटा ठूलो शक्ति छ—

शिक्षा र भविष्य।

आज हामीले राम्रोसँग पढ्यौँ भने भोलि देशका लागि दक्ष जनशक्ति बन्न सक्छौँ।

हामी डाक्टर बन्न सक्छौँ।

इन्जिनियर बन्न सक्छौँ।

वैज्ञानिक बन्न सक्छौँ।

शिक्षक बन्न सक्छौँ।

उद्यमी बन्न सक्छौँ।

पत्रकार बन्न सक्छौँ।

र देश निर्माणमा योगदान दिन सक्छौँ।

त्यसैले देशप्रेमको पहिलो कदम हो—

आफूलाई सक्षम बनाउनु।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

मलाई यस्तो नेपाल चाहिएको छ—

जहाँ युवाले रोजगारीका लागि विदेश जानैपर्ने बाध्यता नहोस्।

जहाँ किसानले आफ्नो उत्पादनको उचित मूल्य पाओस्।

जहाँ विद्यार्थीले गुणस्तरीय शिक्षा पाओस्।

जहाँ नागरिकले सहज स्वास्थ्य सेवा पाओस्।

जहाँ कानुन सबैका लागि समान होस्।

जहाँ भ्रष्टाचारभन्दा इमानदारी बलियो होस्।

र जहाँ हरेक नेपालीले आफ्नो भविष्यप्रति आशावादी बन्न सकोस्।

यस्तो नेपाल बनाउन हामी सबैको भूमिका छ।

सरकारको पनि।

समाजको पनि।

र हामी विद्यार्थीको पनि।

मेरा प्यारा साथीहरू,

हामीले कहिलेकाहीँ देशको समस्या देखेर निराश हुन्छौँ।

तर म भन्छु—

निराश भएर देश बन्दैन।

आलोचना गरेर मात्र देश बन्दैन।

देश तब बन्छ,

जब हामी आफ्नो जिम्मेवारी पूरा गर्छौँ।

जब हामी इमानदार हुन्छौँ।

जब हामी मेहनत गर्छौँ।

जब हामी सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण गर्छौँ।

जब हामी वातावरण सफा राख्छौँ।

जब हामी अरूको अधिकारको सम्मान गर्छौँ।

र जब हामी “देशले मलाई के दियो?” भन्दा पहिले—

“मैले देशलाई के दिएँ?” भनेर सोच्न थाल्छौँ।

आदरणीय महानुभावहरू,

अन्त्यमा म एउटा सानो सपना सुनाउन चाहन्छु।

म यस्तो नेपाल देख्न चाहन्छु,

जहाँ सगरमाथा केवल संसारको सर्वोच्च शिखरका रूपमा होइन,

नेपालको आत्मविश्वासको प्रतीकका रूपमा चिनियोस्।

जहाँ बुद्धको जन्मभूमि केवल इतिहासमा होइन,

शान्तिको सन्देशमा चिनियोस्।

जहाँ नेपाली युवा केवल विदेशमा श्रम गर्ने जनशक्तिका रूपमा होइन,

नेपालमै अवसर सिर्जना गर्ने शक्तिका रूपमा चिनिऊन्।

र जहाँ हरेक नेपालीले गर्वका साथ भन्न सकोस्—

“म नेपाली हुँ।”

किनकि,

मेरो देशको माटो मेरो पहिचान हो।

मेरो देशको संस्कृति मेरो सम्पत्ति हो।

मेरो देशको प्रकृति मेरो गौरव हो।

र मेरो देशको भविष्य—

मेरो जिम्मेवारी हो।

त्यसैले आउनुहोस्,

देशलाई माया मात्र नगरौँ,

देशका लागि काम पनि गरौँ।

देशको आलोचना मात्र नगरौँ,

देश निर्माणको हिस्सा पनि बनौँ।

र सधैँ गर्वका साथ भनौँ—

मेरो देश नेपाल,
मेरो पहिचान नेपाल,
मेरो गौरव नेपाल!

जय नेपाल!

धन्यवाद।

आदरणीय सभाध्यक्षज्यू,
सम्माननीय निर्णायकज्यूहरू,
आदरणीय गुरु तथा गुरुआमाहरू,
उपस्थित सम्पूर्ण अतिथिज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

सबैमा मेरो हार्दिक नमस्कार!

आज म यस गरिमामय कार्यक्रममा “कृषि र अर्थतन्त्र” जस्तो महत्वपूर्ण तथा नेपालको भविष्यसँग प्रत्यक्ष जोडिएको विषयमा आफ्ना विचार राख्न पाउँदा अत्यन्तै खुसी छु।

आदरणीय महानुभावहरू,

म सुरुमा एउटा प्रश्न गर्न चाहन्छु—

यदि किसानले खेती गर्न छोडे भने हाम्रो भान्सामा खाना कहाँबाट आउँछ?

हामीले खाने चामल, गहुँ, मकै, तरकारी, फलफूल, दूध, मासुजस्ता धेरै खाद्यवस्तुको आधार कृषि नै हो।

त्यसैले कृषि केवल एउटा पेशा होइन।

कृषि हाम्रो जीवनको आधार हो।

र कृषि बलियो भयो भने मात्र देशको अर्थतन्त्र पनि बलियो बन्न सक्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपाल कृषि प्रधान देश हो।

हाम्रो ठूलो जनसंख्या प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा कृषिमा निर्भर छ।

नेपालको भौगोलिक विविधताले विभिन्न प्रकारका कृषि उत्पादनको सम्भावना दिएको छ।

हिमाली क्षेत्रमा जडीबुटी र पशुपालन,

पहाडी क्षेत्रमा फलफूल, तरकारी तथा विभिन्न बाली,

र तराई क्षेत्रमा धान, गहुँ, मकै, उखु लगायतका उत्पादनको ठूलो सम्भावना छ।

तर प्रश्न उठ्छ—

यति ठूलो सम्भावना हुँदाहुँदै पनि नेपालले किन ठूलो मात्रामा कृषि उपज आयात गर्नुपर्छ?

यो हाम्रो लागि गम्भीर प्रश्न हो।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

नेपालको कृषि क्षेत्रमा धेरै चुनौती छन्।

पहिलो चुनौती हो—

परम्परागत कृषि प्रणाली।

धेरै ठाउँमा अझै पनि परम्परागत तरिकाले खेती गरिन्छ।

आधुनिक प्रविधि, वैज्ञानिक ज्ञान, गुणस्तरीय बीउ, सिँचाइ र कृषि उपकरणको पर्याप्त प्रयोग हुन सकेको छैन।

दोस्रो चुनौती हो—

सिँचाइको समस्या।

नेपालमा पर्याप्त जलस्रोत हुँदाहुँदै पनि धेरै किसान अझै वर्षामा निर्भर छन्।

समयमा पानी नपर्दा उत्पादन घट्छ।

तेस्रो चुनौती हो—

बजारको समस्या।

किसानले उत्पादन गर्छ।

तर उचित मूल्य पाउन कठिन हुन्छ।

कहिलेकाहीँ बजार नपाएर उत्पादन खेतमै नष्ट हुन्छ।

अर्कोतर्फ उपभोक्ताले त्यही उत्पादन महँगोमा किन्नुपर्ने अवस्था आउँछ।

यसले किसान र उपभोक्ता दुवैलाई समस्या पार्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

अर्को ठूलो समस्या हो—

युवाको कृषि क्षेत्रबाट पलायन।

धेरै युवा रोजगारीका लागि विदेश जाने गरेका छन्।

गाउँमा श्रमिकको अभाव हुँदै गएको छ।

यदि युवालाई आधुनिक कृषि, प्रविधि, उद्यमशीलता र बजारसँग जोड्न सकियो भने कृषि केवल निर्वाहमुखी पेशा नभएर सम्मानजनक र लाभदायक व्यवसाय बन्न सक्छ।

आदरणीय महानुभावहरू,

अब हामीले कृषि क्षेत्रलाई कसरी बलियो बनाउन सक्छौँ?

सबैभन्दा पहिले,

कृषिलाई परम्परागत पेशाबाट आधुनिक व्यवसायमा रूपान्तरण गर्नुपर्छ।

किसानलाई आधुनिक प्रविधि र वैज्ञानिक ज्ञान उपलब्ध गराउनुपर्छ।

गुणस्तरीय बीउ, मल, सिँचाइ, कृषि उपकरण र प्राविधिक सेवा सहज रूपमा उपलब्ध हुनुपर्छ।

दोस्रो,

किसानलाई उत्पादनसँगै बजारको सुनिश्चितता आवश्यक छ।

किसानले उत्पादन गर्नु अगाडि नै कहाँ बेच्ने र कति मूल्य पाउने भन्ने स्पष्ट हुनुपर्छ।

तेस्रो,

कृषिमा प्रशोधन उद्योग विकास गर्नुपर्छ।

उदाहरणका लागि, दूधबाट दही, घिउ, चीज बनाउन सकिन्छ।

फलफूलबाट जुस र जाम बनाउन सकिन्छ।

अन्नबाट विभिन्न खाद्य सामग्री उत्पादन गर्न सकिन्छ।

यसले किसानको आम्दानी बढाउनुका साथै रोजगारी पनि सिर्जना गर्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

कृषि र अर्थतन्त्रबीच गहिरो सम्बन्ध छ।

कृषि उत्पादन बढ्यो भने खाद्य आयात घटाउन सकिन्छ।

आयात घटेपछि देशको विदेशी मुद्रा जोगिन्छ।

उत्पादन र निर्यात बढेमा विदेशी मुद्रा आर्जन गर्न सकिन्छ।

कृषिमा आधारित उद्योग बढेमा रोजगारी सिर्जना हुन्छ।

रोजगारी बढेपछि नागरिकको आय बढ्छ।

आय बढेपछि बजार चलायमान हुन्छ।

यसरी कृषि बलियो हुँदा समग्र अर्थतन्त्र बलियो हुन्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

नेपालमा कृषि पर्यटनको पनि ठूलो सम्भावना छ।

हामीले स्थानीय उत्पादन, जैविक खेती, ग्रामीण पर्यटन र कृषि पर्यटनलाई जोड्न सक्छौँ।

विदेशी तथा स्वदेशी पर्यटकलाई हाम्रो गाउँ, खेत, स्थानीय खाना र कृषि जीवनसँग परिचित गराउन सकिन्छ।

यसले गाउँमै रोजगारी र आम्दानीको अवसर सिर्जना गर्न सक्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

हामी विद्यार्थीले पनि कृषिलाई सम्मान गर्नुपर्छ।

किसानलाई कमजोर वा पिछडिएको पेशाका रूपमा हेर्नु हुँदैन।

किसानले देशको भान्सा चलाउँछ।

किसानले खाद्य सुरक्षा सुनिश्चित गर्छ।

त्यसैले किसानको सम्मान गर्नु भनेको आफ्नै जीवनको सम्मान गर्नु हो।

हामीले कृषि क्षेत्रमा नयाँ प्रविधि, अनुसन्धान र उद्यमशीलताको सम्भावना देख्नुपर्छ।

भोलि हामीमध्ये कोही Agricultural Engineer, वैज्ञानिक, उद्यमी वा आधुनिक किसान बन्न सक्छौँ।

त्यो पनि देश निर्माणको महत्वपूर्ण बाटो हो।

आदरणीय उपस्थित महानुभावहरू,

आज नेपाललाई केवल धेरै उत्पादन गर्ने किसान चाहिएको छैन।

हामीलाई ज्ञान, प्रविधि र बजार बुझ्ने आधुनिक किसान चाहिएको छ।

हामीलाई खेतमा उत्पादन गर्ने मात्र होइन,

उत्पादनलाई मूल्यमा परिवर्तन गर्ने उद्यमी पनि चाहिएको छ।

हामीलाई कृषि र उद्योगबीचको सम्बन्ध बलियो बनाउन आवश्यक छ।

किनकि,

कृषि बलियो भयो भने रोजगारी बलियो हुन्छ।
रोजगारी बलियो भयो भने परिवार बलियो हुन्छ।
परिवार बलियो भयो भने अर्थतन्त्र बलियो हुन्छ।
र अर्थतन्त्र बलियो भयो भने राष्ट्र बलियो हुन्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

अन्त्यमा म भन्न चाहन्छु—

नेपालको समृद्धिको बाटो केवल ठूला शहर र अग्ला भवनबाट मात्र जाँदैन।

समृद्धिको बाटो खेतबाट पनि जान्छ।

त्यसैले किसानलाई सम्मान गरौँ।

कृषिलाई आधुनिक बनाऔँ।

युवालाई कृषितर्फ आकर्षित गरौँ।

उत्पादन बढाऔँ।

आयात घटाऔँ।

निर्यात बढाऔँ।

र नेपाललाई उत्पादन गर्ने राष्ट्र बनाऔँ।

किनकि,

किसानको खेत हरियो भयो भने
देशको अर्थतन्त्र पनि हरियो हुन्छ।

आउनुहोस्,
कृषिलाई सम्मान गरौँ,
किसानलाई प्रोत्साहन गरौँ,
प्रविधिलाई खेतसम्म पुर्‍याऔँ,
र कृषिलाई नेपालको समृद्धिको आधार बनाऔँ।

जय किसान!
जय नेपाल!

धन्यवाद।

आदरणीय सभाध्यक्षज्यू,
सम्माननीय निर्णायकज्यूहरू,
आदरणीय गुरु तथा गुरुआमाहरू,
उपस्थित सम्पूर्ण अतिथिज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

सबैमा मेरो हार्दिक नमस्कार!

आज म यस गरिमामय कार्यक्रममा “वैदेशिक व्यापार” जस्तो नेपालको अर्थतन्त्र र समृद्धिसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्ने महत्वपूर्ण विषयमा आफ्ना विचार राख्न पाउँदा अत्यन्तै खुसी छु।

आदरणीय महानुभावहरू,

सुरुमा म एउटा प्रश्न गर्न चाहन्छु—

के कुनै पनि देश आफूभित्र मात्र उत्पादन र उपभोग गरेर समृद्ध बन्न सक्छ?

आजको विश्वमा यसको उत्तर लगभग हुँदैन भन्ने नै हो।

किनकि आज संसारका देशहरू एक–अर्कासँग जोडिएका छन्।

कुनै देशले उत्पादन गरेको वस्तु अर्को देशमा पुग्छ।

कुनै देशले आवश्यक वस्तु विदेशबाट खरिद गर्छ।

यही देशहरूबीच वस्तु तथा सेवाको खरिद–बिक्रीलाई हामी वैदेशिक व्यापार भन्छौँ।

सरल भाषामा भन्नुपर्दा,

नेपालले विदेशमा वस्तु तथा सेवा बेच्दा निर्यात हुन्छ, र विदेशबाट वस्तु तथा सेवा खरिद गर्दा आयात हुन्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

वैदेशिक व्यापारले देशको अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

सबैभन्दा पहिले यसले विदेशी मुद्रा आर्जन गर्न मद्दत गर्छ।

नेपालले आफ्ना उत्पादन तथा सेवाहरू विदेशमा बेच्न सक्यो भने देशमा विदेशी मुद्रा भित्रिन्छ।

त्यसबाट आवश्यक वस्तु तथा सेवाको आयात गर्न सकिन्छ।

दोस्रो, वैदेशिक व्यापारले रोजगारी सिर्जना गर्न सक्छ।

यदि नेपालले कृषि उत्पादन, हस्तकला, पर्यटन, सूचना प्रविधि, जडीबुटी तथा अन्य वस्तु विदेशमा निर्यात गर्न सक्यो भने उत्पादन बढ्छ।

उत्पादन बढेपछि उद्योग र व्यवसाय विस्तार हुन्छन्।

र उद्योग तथा व्यवसाय विस्तार भएपछि रोजगारीका अवसर पनि बढ्छन्।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपालमा वैदेशिक व्यापारको ठूलो सम्भावना छ।

हाम्रो देशमा कृषि उत्पादनको सम्भावना छ।

जडीबुटीको सम्भावना छ।

हस्तकलाको सम्भावना छ।

पर्यटनको सम्भावना छ।

जलविद्युत्को सम्भावना छ।

र पछिल्लो समय सूचना प्रविधि तथा डिजिटल सेवाको पनि ठूलो सम्भावना देखिएको छ।

यदि यी क्षेत्रलाई व्यवस्थित रूपमा विकास गर्न सकियो भने नेपालले विश्व बजारमा आफ्नो उपस्थिति बलियो बनाउन सक्छ।

तर, आदरणीय महानुभावहरू,

नेपालको वैदेशिक व्यापारमा एउटा ठूलो समस्या छ—

हामी धेरै आयात गर्छौँ, तर तुलनात्मक रूपमा कम निर्यात गर्छौँ।

हामीले पेट्रोलियम पदार्थदेखि विद्युतीय उपकरण, मेसिनरी, मोबाइल फोन, कपडा, खाद्यान्न लगायत धेरै वस्तु विदेशबाट ल्याउँछौँ।

तर हाम्रो निर्यातको मात्रा अपेक्षाकृत कम छ।

यसले व्यापार घाटा बढाउने चुनौती सिर्जना गर्छ।

त्यसैले नेपालको मुख्य आवश्यकता भनेको—

आयात घटाउने र निर्यात बढाउने नीति हो।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

तर आयात पूर्ण रूपमा बन्द गर्नु समाधान होइन।

हामीले उत्पादन गर्न नसक्ने वा आवश्यक पर्ने प्रविधि, कच्चा पदार्थ, मेसिन तथा अन्य वस्तु आयात गर्नुपर्ने हुन्छ।

त्यसैले हाम्रो लक्ष्य स्मार्ट आयात र प्रतिस्पर्धी निर्यात हुनुपर्छ।

हामीले विदेशबाट ल्याएको प्रविधि र ज्ञानको उपयोग गरेर नेपालमै उच्च गुणस्तरका वस्तु उत्पादन गर्नुपर्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपालको वैदेशिक व्यापारको अर्को चुनौती हो—

गुणस्तर र प्रतिस्पर्धा।

विश्व बजारमा वस्तु बेच्नका लागि केवल उत्पादन गरेर पुग्दैन।

गुणस्तरीय उत्पादन चाहिन्छ।

उचित मूल्य चाहिन्छ।

आकर्षक प्याकेजिङ चाहिन्छ।

विश्वसनीय ब्रान्ड चाहिन्छ।

र समयमै आपूर्ति गर्ने क्षमता पनि चाहिन्छ।

त्यसैले नेपाली उत्पादनलाई विश्व बजारमा प्रतिस्पर्धी बनाउन प्रविधि, अनुसन्धान र सीपमा लगानी गर्न आवश्यक छ।

आदरणीय महानुभावहरू,

अब प्रश्न उठ्छ—

नेपालले निर्यात कसरी बढाउन सक्छ?

पहिलो,

हामीले कृषि उत्पादनलाई व्यवसायिक र आधुनिक बनाउनुपर्छ।

दोस्रो,

कृषि तथा कच्चा पदार्थलाई प्रशोधन गरेर मूल्य अभिवृद्धि भएका वस्तु उत्पादन गर्नुपर्छ।

उदाहरणका लागि, कच्चा चिया मात्र बेच्नुको सट्टा राम्रो ब्रान्ड बनाएर प्याकेजिङसहित विश्व बजारमा बेच्न सकिन्छ।

त्यस्तै, जडीबुटी, हस्तकला, अल्लो, ऊन, कफी, चिया, मसला तथा अन्य स्थानीय उत्पादनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रवर्द्धन गर्न सकिन्छ।

तेस्रो,

पर्यटनलाई पनि वैदेशिक व्यापारको महत्वपूर्ण क्षेत्र का रूपमा विकास गर्नुपर्छ।

पर्यटक नेपाल आउँदा उनीहरूले विदेशी मुद्रा खर्च गर्छन्।

यसले देशमा विदेशी मुद्रा भित्र्याउँछ र रोजगारी सिर्जना गर्छ।

चौथो,

नेपालले सूचना प्रविधि तथा डिजिटल सेवा निर्यात गर्न सक्छ।

आज एउटा नेपाली युवा नेपालमै बसेर विदेशका कम्पनीका लागि सफ्टवेयर, डिजाइन, डिजिटल मार्केटिङ, लेखन तथा अन्य सेवा प्रदान गर्न सक्छ।

यो नेपालको भविष्यको महत्वपूर्ण सम्भावना हो।

मेरा प्यारा साथीहरू,

वैदेशिक व्यापारको विकासमा युवाको भूमिका पनि महत्वपूर्ण छ।

हामी विद्यार्थीमध्ये कोही भविष्यमा उद्यमी बन्न सक्छौँ।

कोही कृषि व्यवसाय गर्न सक्छौँ।

कोही प्रविधि क्षेत्रमा काम गर्न सक्छौँ।

कोही नेपाली उत्पादनलाई अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पुर्‍याउन सक्छौँ।

त्यसैले आजको विद्यार्थी केवल जागिर खोज्ने व्यक्ति होइन,

भोलिको रोजगार सिर्जना गर्ने उद्यमी पनि बन्न सक्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

नेपाललाई समृद्ध बनाउन हामीले एउटा कुरा बुझ्न आवश्यक छ—

हामीले विदेशबाट सामान ल्याउने मात्र होइन, नेपालमा उत्पादन गरेर संसारलाई बेच्ने क्षमता पनि विकास गर्नुपर्छ।

“Made in Nepal” भन्ने शब्द विश्व बजारमा विश्वासिलो ब्रान्ड बन्नुपर्छ।

हाम्रा उत्पादनमा नेपाली पहिचान पनि हुनुपर्छ र अन्तर्राष्ट्रिय गुणस्तर पनि।

मेरा प्यारा साथीहरू,

अन्त्यमा म भन्न चाहन्छु—

वैदेशिक व्यापार केवल सामानको खरिद–बिक्री होइन।

यो रोजगारी, उत्पादन, विदेशी मुद्रा, उद्योग, प्रविधि र राष्ट्रिय अर्थतन्त्रसँग जोडिएको विषय हो।

यदि हामी उत्पादन बढाउन सक्छौँ,

गुणस्तर सुधार्न सक्छौँ,

निर्यात विस्तार गर्न सक्छौँ,

र नेपाली उत्पादनलाई विश्व बजारमा पुर्‍याउन सक्छौँ भने,

नेपालको अर्थतन्त्रलाई नयाँ गति दिन सकिन्छ।

त्यसैले आउनुहोस्—

आयातमा निर्भर हुने होइन, उत्पादनमा सक्षम बनौँ।

विदेशी सामानको बजार मात्र होइन, नेपाली सामानको उत्पादक र निर्यातकर्ता बनौँ।

हाम्रो लक्ष्य यस्तो नेपाल होस्—

जहाँ किसानले उत्पादन गर्छ,

उद्योगले प्रशोधन गर्छ,

युवाले रोजगारी पाउँछ,

उद्यमीले व्यवसाय गर्छ,

र नेपाली उत्पादन विश्व बजारमा पुग्छ।

किनकि,

देशको समृद्धि केवल विदेशबाट पैसा भित्र्याएर होइन, नेपालबाट उत्पादन बाहिर पठाएर पनि सम्भव हुन्छ।

आउनुहोस्,
उत्पादन बढाऔँ,
निर्यात बढाऔँ,
व्यापार घाटा घटाऔँ,
र नेपाललाई आत्मनिर्भर तथा प्रतिस्पर्धी अर्थतन्त्रतर्फ अघि बढाऔँ।

“नेपाली उत्पादन—विश्व बजारमा,
नेपाली श्रम—नेपालको समृद्धिमा।”

धन्यवाद।

जय नेपाल!

आदरणीय सभाध्यक्षज्यू,
सम्माननीय निर्णायकज्यूहरू,
आदरणीय गुरु तथा गुरुआमाहरू,
उपस्थित सम्पूर्ण अतिथिज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

सबैमा मेरो हार्दिक नमस्कार!

आज म यस गरिमामय कार्यक्रममा “विश्वव्यापीकरण र स्थानीयकरण : प्रभाव र महत्त्व” जस्तो आजको विश्वसँग प्रत्यक्ष जोडिएको महत्वपूर्ण विषयमा आफ्ना विचार राख्न पाउँदा अत्यन्तै खुसी छु।

आदरणीय महानुभावहरू,

म सुरुमा एउटा प्रश्न गर्न चाहन्छु—

आज नेपालमा बसेर हामी संसारसँग कति नजिक छौँ?

हामी केही सेकेन्डमै अमेरिकामा रहेका व्यक्तिसँग कुरा गर्न सक्छौँ।

चीनमा बनेको मोबाइल नेपालमा प्रयोग गर्न सक्छौँ।

भारतबाट आएका सामान नेपालमा किन्न सक्छौँ।

जापान वा कोरियाको प्रविधि प्रयोग गर्न सक्छौँ।

र नेपालमा बसेर संसारका मानिसलाई नेपाली कला, संस्कृति र उत्पादनबारे जानकारी दिन सक्छौँ।

यो सम्भव भएको छ—

विश्वव्यापीकरणका कारण।

विश्वका देश, समाज, अर्थतन्त्र, प्रविधि र संस्कृतिहरू एक–अर्कासँग जोडिँदै जाने प्रक्रियालाई सामान्य अर्थमा विश्वव्यापीकरण भनिन्छ।

तर विश्वसँग जोडिँदै गर्दा आफ्नो स्थानीय पहिचान, स्रोत, संस्कृति र उत्पादनलाई संरक्षण तथा प्रवर्द्धन गर्ने प्रक्रियालाई स्थानीयकरण भन्न सकिन्छ।

त्यसैले आजको आवश्यकता हो—

विश्वसँग जोडिने, तर आफ्नो जरा नबिर्सने।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

विश्वव्यापीकरणका धेरै सकारात्मक प्रभाव छन्।

सबैभन्दा पहिले, यसले ज्ञान र प्रविधिको आदानप्रदान बढाएको छ।

आज हामी संसारका विभिन्न देशमा भएका नयाँ आविष्कार र प्रविधिबारे तुरुन्तै जानकारी पाउन सक्छौँ।

विद्यार्थीले विश्वका उत्कृष्ट शैक्षिक सामग्री अध्ययन गर्न सक्छन्।

व्यवसायीले अन्तर्राष्ट्रिय बजारबारे जानकारी लिन सक्छन्।

किसानले आधुनिक कृषि प्रविधिबारे सिक्न सक्छ।

यसले ज्ञानको पहुँच विस्तार गरेको छ।

दोस्रो,

विश्वव्यापीकरणले व्यापार र रोजगारीका अवसर बढाउन सक्छ।

नेपाली उत्पादन विदेशमा बेच्न सकिन्छ।

विदेशी लगानी नेपालमा आउन सक्छ।

नेपाली युवाले विश्व बजारमा आफ्नो सीप प्रयोग गर्न सक्छन्।

विशेषगरी सूचना प्रविधिको विकासले नेपालमै बसेर अन्तर्राष्ट्रिय कम्पनीका लागि काम गर्ने सम्भावना बढाएको छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

विश्वव्यापीकरणले हाम्रो जीवनशैली र संस्कृतिमा पनि प्रभाव पारेको छ।

हामी संसारका विभिन्न भाषा, खाना, पोशाक, संगीत, चलचित्र र संस्कृतिसँग परिचित भएका छौँ।

यसले हाम्रो सोचलाई फराकिलो बनाउन सक्छ।

तर यसको नकारात्मक पक्ष पनि छ।

यदि हामीले विदेशी संस्कृति र जीवनशैलीलाई मात्र पछ्यायौँ भने आफ्नो भाषा, परम्परा, कला र संस्कृतिमा रुचि घट्न सक्छ।

त्यसैले,

विश्वव्यापीकरण स्वीकार गरौँ, तर सांस्कृतिक पहिचान गुमाउनु हुँदैन।

आदरणीय महानुभावहरू,

अब कुरा गरौँ स्थानीयकरणको।

स्थानीयकरणले स्थानीय उत्पादन, सीप, भाषा, संस्कृति, स्रोत र पहिचानलाई महत्व दिन्छ।

उदाहरणका लागि,

स्थानीय किसानले उत्पादन गरेको अन्न,

स्थानीय महिलाले बनाएको हस्तकला,

स्थानीय समुदायको परम्परागत कला,

स्थानीय खानाका परिकार,

र स्थानीय युवाको सीप—

यी सबैलाई बजारसँग जोड्नु स्थानीयकरणको महत्वपूर्ण पक्ष हो।

यदि हामीले स्थानीय उत्पादनलाई प्रोत्साहन गर्‍यौँ भने स्थानीय रोजगारी बढ्न सक्छ।

स्थानीय व्यवसाय बलियो हुन सक्छ।

गाउँमा आर्थिक गतिविधि बढ्न सक्छ।

र मानिसको आयआर्जनको अवसर विस्तार हुन सक्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपालमा स्थानीयकरणको ठूलो सम्भावना छ।

हाम्रो चिया, कफी, जडीबुटी, हस्तकला, अल्लो, ऊन, मौलिक खाद्यवस्तु, कला र संस्कृति लाई विश्व बजारसँग जोड्न सकिन्छ।

हाम्रो स्थानीय उत्पादनलाई आधुनिक प्याकेजिङ, ब्रान्डिङ र प्रविधिसँग जोड्न सकियो भने त्यसले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा राम्रो स्थान बनाउन सक्छ।

अर्थात्,

स्थानीय उत्पादन, विश्व बजार।

यही नै हाम्रो लक्ष्य हुनुपर्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

तर स्थानीयकरणको अर्थ संसारबाट अलग हुनु होइन।

त्यसैगरी विश्वव्यापीकरणको अर्थ आफ्नो पहिचान त्याग्नु पनि होइन।

हामीले यी दुवैबीच सन्तुलन कायम गर्नुपर्छ।

विश्वबाट ज्ञान लिने,
स्थानीय स्रोतको उपयोग गर्ने,
विश्वस्तरीय गुणस्तरको उत्पादन गर्ने,
र नेपाली पहिचानसहित संसारमा पुग्ने।

यही सन्तुलनले नेपाललाई समृद्ध बनाउन सक्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

यसमा विद्यार्थीको भूमिका पनि महत्वपूर्ण छ।

हामीले विदेशी भाषा सिक्नुपर्छ।

नयाँ प्रविधि सिक्नुपर्छ।

विश्वका नयाँ विचार बुझ्नुपर्छ।

तर आफ्नो नेपाली भाषा, संस्कृति, इतिहास र परम्परालाई पनि सम्मान गर्नुपर्छ।

हामी आधुनिक बन्न सक्छौँ,

तर आफ्नो पहिचान बिर्सनु हुँदैन।

हामी विश्व नागरिक बन्न सक्छौँ,

तर नेपाली हुनुमा गर्व गर्न छोड्नु हुँदैन।

आदरणीय महानुभावहरू,

आज संसारमा एउटा महत्वपूर्ण सोच विकसित हुँदै गएको छ—

“Think globally, act locally.”

अर्थात्,

विश्वव्यापी रूपमा सोचौँ, स्थानीय रूपमा काम गरौँ।

नेपालले पनि यही सोच अपनाउन सक्छ।

विश्व बजारको आवश्यकता बुझौँ।

तर उत्पादन स्थानीय रूपमा गरौँ।

विश्वस्तरीय प्रविधि प्रयोग गरौँ।

तर स्थानीय स्रोत र सीपलाई पनि संरक्षण गरौँ।

विश्वसँग प्रतिस्पर्धा गरौँ।

तर आफ्नो मौलिकता नछोडौँ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

यदि हामीले स्थानीय उत्पादनलाई आधुनिक प्रविधिसँग जोड्न सक्यौँ भने नेपालमा रोजगारी बढाउन सकिन्छ।

यदि नेपाली संस्कृति र पर्यटनलाई विश्व बजारमा प्रभावकारी रूपमा प्रचार गर्न सक्यौँ भने विदेशी पर्यटक आकर्षित गर्न सकिन्छ।

यदि नेपाली युवाको सीपलाई विश्व बजारसँग जोड्न सक्यौँ भने विदेश जानुपर्ने बाध्यता केही हदसम्म कम गर्न सकिन्छ।

त्यसैले विश्वव्यापीकरणलाई चुनौतीका रूपमा मात्र होइन,

अवसरका रूपमा पनि हेर्नुपर्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

अन्त्यमा म भन्न चाहन्छु—

हामीले संसारबाट सिक्नुपर्छ।

तर आफ्नो पहिचान बिर्सनु हुँदैन।

हामीले विश्व बजारमा प्रवेश गर्नुपर्छ।

तर स्थानीय उत्पादनलाई साथमा लिएर।

हामीले नयाँ प्रविधि अपनाउनुपर्छ।

तर आफ्नो संस्कृति र मौलिकतालाई संरक्षण गर्दै।

किनकि,

जरासँग जोडिएको रूख मात्र आकाशतर्फ फैलिन सक्छ।

त्यसैगरी आफ्नो पहिचान बलियो भएको राष्ट्रले मात्र विश्व समुदायमा आत्मविश्वासका साथ उभिन सक्छ।

त्यसैले आउनुहोस्—

विश्वसँग जोडिऔँ,
स्थानीयलाई बलियो बनाऔँ,
नेपाली उत्पादनलाई विश्व बजारमा पुर्‍याऔँ,
र नेपाली पहिचानलाई संसारभर फैलाऔँ।

हाम्रो लक्ष्य होस्—

“विश्वव्यापी सोच, स्थानीय काम;
नेपाली उत्पादन, विश्व बजार।”

यही सोचले नेपाललाई आत्मनिर्भर, समृद्ध र विश्वसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने राष्ट्र बनाउन सहयोग गर्नेछ।

धन्यवाद।

जय नेपाल!

आदरणीय सभाध्यक्षज्यू,
सम्माननीय निर्णायकज्यूहरू,
आदरणीय गुरु तथा गुरुआमाहरू,
उपस्थित सम्पूर्ण अतिथिज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

सबैमा मेरो हार्दिक नमस्कार!

आज म यस गरिमामय कार्यक्रममा “नेपालमा जलस्रोत : अवसर र चुनौती” जस्तो नेपालको वर्तमान र भविष्यसँग प्रत्यक्ष जोडिएको महत्वपूर्ण विषयमा आफ्ना विचार राख्न पाउँदा अत्यन्तै गौरवान्वित छु।

आदरणीय महानुभावहरू,

म सुरुमा एउटा प्रश्न गर्न चाहन्छु—

नेपाललाई प्रकृतिले दिएको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्तिमध्ये एउटा के हो?

उत्तर हो—

जलस्रोत।

नेपाल हिमाल, पहाड र तराईले बनेको देश हो। यहाँबाट धेरै नदीहरू बग्छन्। हिमालका हिउँ, हिमताल, वर्षा र मुहानले हाम्रा नदीहरूलाई पानी प्रदान गर्छन्।

कोशी, गण्डकी, कर्णालीजस्ता ठूला नदी प्रणालीदेखि हजारौँ खोला तथा नदीसम्म नेपाल जलस्रोतको दृष्टिले अत्यन्तै सम्भावनायुक्त देश हो।

त्यसैले नेपाललाई जलस्रोतको धनी देश भनेर चिनिन्छ।

तर प्रश्न यो हो—

के हामीले आफ्नो जलस्रोतको पूर्ण उपयोग गर्न सकेका छौँ?

दुर्भाग्यवश, उत्तर अझै पूर्ण रूपमा सकेका छैनौँ भन्ने नै हो।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपालको जलस्रोतमा सबैभन्दा ठूलो सम्भावना जलविद्युत् उत्पादन हो।

नेपालमा जलविद्युत् उत्पादनको ठूलो सम्भावना रहेको छ।

यदि हामीले पर्याप्त जलविद्युत् उत्पादन गर्न सक्यौँ भने देशभित्रको ऊर्जा आवश्यकता पूरा गर्न सकिन्छ।

उद्योग सञ्चालन गर्न सकिन्छ।

रोजगारी सिर्जना गर्न सकिन्छ।

विदेशी इन्धनमा निर्भरता घटाउन सकिन्छ।

र आवश्यक अवस्थामा विद्युत् निर्यात गरेर विदेशी मुद्रा आर्जन गर्न सकिन्छ।

त्यसैले,

नेपालको पानी केवल नदीमा बग्ने पानी होइन; यो आर्थिक समृद्धिको सम्भावना पनि हो।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

जलस्रोतको अर्को महत्वपूर्ण उपयोग हो—

सिँचाइ।

नेपाल कृषि प्रधान देश भएकाले कृषिका लागि पर्याप्त पानी आवश्यक छ।

यदि किसानले वर्षभरि नियमित सिँचाइ पाउन सके भने उत्पादन बढाउन सकिन्छ।

एक वर्षमा एक बाली मात्र होइन, धेरै बाली लगाउन सकिन्छ।

यसले किसानको आम्दानी बढाउँछ र खाद्य सुरक्षालाई बलियो बनाउँछ।

त्यस्तै,

जलस्रोतलाई खानेपानी, पर्यटन, मत्स्यपालन तथा अन्य आर्थिक गतिविधि मा पनि उपयोग गर्न सकिन्छ।

नेपालका नदी, ताल, झरना र हिमतालले पर्यटन विकासमा पनि महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन्।

मेरा प्यारा साथीहरू,

तर अवसरसँगै चुनौती पनि छन्।

पहिलो चुनौती हो—

पूर्वाधारको अभाव।

जलविद्युत् आयोजना निर्माण गर्न ठूलो लगानी, दक्ष जनशक्ति, सडक, प्रसारण लाइन र आधुनिक प्रविधि आवश्यक हुन्छ।

दोस्रो चुनौती हो—

प्राकृतिक विपद्।

बाढी, पहिरो, भूकम्प तथा अन्य प्राकृतिक घटनाले जलविद्युत् आयोजना, पुल, सडक र अन्य संरचनामा क्षति पुर्‍याउन सक्छन्।

जलवायु परिवर्तनले हिमनदी पग्लने, हिमतालमा परिवर्तन आउने तथा वर्षाको ढाँचा बदलिने जस्ता समस्या पनि सिर्जना गर्न सक्छ।

आदरणीय महानुभावहरू,

अर्को चुनौती हो—

जलस्रोतको व्यवस्थापन।

पानी प्रकृतिले दिएको सम्पत्ति हो, तर यसको सही व्यवस्थापन नगरेमा यही पानी समस्या पनि बन्न सक्छ।

बाढी र डुबानले ठूलो जनधनको क्षति गर्न सक्छ।

त्यसैले पानीको उपयोग मात्र होइन,

पानीको संरक्षण र जोखिम व्यवस्थापन पनि आवश्यक छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपालको जलस्रोत विकासमा वातावरणीय पक्षलाई पनि बेवास्ता गर्नु हुँदैन।

जलविद्युत् आयोजना निर्माण गर्दा स्थानीय वातावरण, वन, जैविक विविधता र स्थानीय समुदायको अधिकारको संरक्षण गर्नुपर्छ।

विकास चाहिन्छ,

तर दिगो विकास चाहिन्छ।

प्रकृति नष्ट गरेर गरिएको विकास दीर्घकालीन रूपमा लाभदायक हुन सक्दैन।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

अब प्रश्न उठ्छ—

नेपालले जलस्रोतको अधिकतम उपयोग कसरी गर्न सक्छ?

सबैभन्दा पहिले दीर्घकालीन योजना आवश्यक छ।

दोस्रो, जलविद्युत् तथा सिँचाइ क्षेत्रमा आवश्यक पूर्वाधार निर्माण गर्नुपर्छ।

तेस्रो, स्वदेशी तथा विदेशी लगानीलाई सुरक्षित र व्यवस्थित वातावरण दिनुपर्छ।

चौथो, दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्नुपर्छ।

पाँचौँ, जलस्रोतसँग सम्बन्धित आयोजना निर्माण गर्दा स्थानीय समुदायलाई सहभागी गराउनुपर्छ।

र छैटौँ,

जलवायु परिवर्तन र वातावरणीय जोखिमलाई ध्यानमा राखेर दिगो योजना बनाउनुपर्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

हामी विद्यार्थीको भूमिका पनि महत्वपूर्ण छ।

हामीले पानीको महत्व बुझ्नुपर्छ।

अनावश्यक रूपमा पानी खेर फाल्नु हुँदैन।

नदी, ताल र मुहानलाई फोहोर गर्नु हुँदैन।

जलस्रोतको संरक्षणबारे समाजमा सचेतना फैलाउनुपर्छ।

किनकि आज हामीले पानीको संरक्षण गर्‍यौँ भने भोलिको पुस्ताले यसको लाभ पाउनेछ।

आदरणीय महानुभावहरू,

नेपालको जलस्रोतलाई केवल “प्रकृतिको उपहार” भनेर गर्व गरेर मात्र पुग्दैन।

यसलाई सही योजना, प्रविधि, लगानी र व्यवस्थापनमार्फत समृद्धिको आधार बनाउनुपर्छ।

हामीले पानीलाई बगेर जाने स्रोतका रूपमा मात्र होइन,

ऊर्जा, कृषि, उद्योग, पर्यटन र रोजगारी सिर्जना गर्ने शक्तिका रूपमा हेर्नुपर्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

म यस्तो नेपाल देख्न चाहन्छु—

जहाँ हरेक घरमा भरपर्दो विद्युत् होस्।

जहाँ किसानले पर्याप्त सिँचाइ पाओस्।

जहाँ स्वच्छ खानेपानी सबै नागरिकको पहुँचमा होस्।

जहाँ हाम्रा नदीहरू विकासका स्रोत बनून्।

जहाँ जलविद्युत्ले उद्योग र रोजगारी सिर्जना गरोस्।

र जहाँ नेपालले आफ्नो जलस्रोतलाई वातावरणमैत्री र दिगो रूपमा उपयोग गरेर आर्थिक समृद्धि हासिल गरोस्।

अन्त्यमा म भन्न चाहन्छु—

नेपालको पानी केवल बग्ने पानी होइन,
यो हाम्रो सम्भावना हो।

यसलाई संरक्षण गरौँ।

यसलाई सदुपयोग गरौँ।

यसलाई समृद्धिको आधार बनाऔँ।

किनकि,

“जलस्रोतको सही उपयोग भयो भने,
नेपालको समृद्धिको बाटो अझ फराकिलो हुनेछ।”

आउनुहोस्,

पानी बचाऔँ,
नदी बचाऔँ,
प्रकृति बचाऔँ,
र जलस्रोतलाई नेपालको आर्थिक विकासको शक्तिमा रूपान्तरण गरौँ।

जलस्रोत हाम्रो सम्पत्ति हो,
यसको संरक्षण र सदुपयोग हाम्रो जिम्मेवारी हो।

धन्यवाद।

जय नेपाल!

आदरणीय सभाध्यक्षज्यू,
सम्माननीय निर्णायकज्यूहरू,
आदरणीय गुरु तथा गुरुआमाहरू,
उपस्थित सम्पूर्ण अतिथिज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

सबैमा मेरो हार्दिक नमस्कार!

आज म यस गरिमामय कार्यक्रममा “वैदेशिक रोजगारी : अवसर र चुनौती” जस्तो नेपालको वर्तमान सामाजिक र आर्थिक अवस्थासँग प्रत्यक्ष जोडिएको महत्वपूर्ण विषयमा आफ्ना विचार राख्न पाउँदा अत्यन्तै खुसी छु।

आदरणीय महानुभावहरू,

म सुरुमा एउटा प्रश्न गर्न चाहन्छु—

किन आज धेरै नेपाली युवाको सपना नेपालमा होइन, विदेशमा देखिन थालेको छ?

रोजगारीको खोजीमा।

आफ्नो परिवारको राम्रो भविष्यका लागि।

आफ्नो जीवनस्तर सुधार्न।

र आर्थिक अवसरको खोजीमा।

यही अवस्थाले वैदेशिक रोजगारीलाई धेरै नेपाली परिवारको जीवनसँग जोडेको छ।

वैदेशिक रोजगारी भन्नाले आफ्नो देशभन्दा बाहिर गएर रोजगारी वा आयआर्जन गर्ने कार्यलाई बुझिन्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

वैदेशिक रोजगारीका केही महत्वपूर्ण अवसर छन्।

सबैभन्दा पहिले,

यसले रोजगारीको अवसर दिन्छ।

नेपालमा रोजगारीको अवसर सीमित हुँदा विदेशमा गएर काम गर्ने नेपालीले आफ्नो आयआर्जन गर्न सक्छन्।

दोस्रो,

वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त रेमिट्यान्स ले नेपाली परिवार र देशको अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँछ।

रेमिट्यान्सबाट धेरै परिवारले शिक्षा, स्वास्थ्य, घर निर्माण तथा दैनिक जीवनका आवश्यकताहरू पूरा गर्न सक्छन्।

यसले देशमा विदेशी मुद्रा भित्र्याउन पनि सहयोग गर्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

वैदेशिक रोजगारीबाट सीप र अनुभव पनि प्राप्त गर्न सकिन्छ।

विदेशमा काम गर्दा नेपाली युवाले नयाँ प्रविधि, कार्यशैली, अनुशासन र व्यावसायिक सीप सिक्न सक्छन्।

यदि ती सीप र अनुभव नेपाल फर्किएपछि प्रयोग गर्न सकियो भने देशको विकासमा पनि योगदान पुग्न सक्छ।

तर,

हरेक अवसरसँगै चुनौती पनि हुन्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

वैदेशिक रोजगारीको पहिलो ठूलो चुनौती हो—

परिवारबाट टाढा हुनु।

आमाबुबा आफ्ना छोराछोरीबाट टाढा हुन्छन्।

श्रीमान्–श्रीमती अलग हुन्छन्।

बालबालिका अभिभावकको मायाबाट टाढा हुन सक्छन्।

आर्थिक रूपमा फाइदा भए पनि यसको भावनात्मक मूल्य धेरै ठूलो हुन सक्छ।

आदरणीय महानुभावहरू,

अर्को चुनौती हो—

श्रम शोषण।

केही नेपाली श्रमिकले सम्झौतामा उल्लेख गरिएको भन्दा फरक काम गर्नुपर्ने, कम पारिश्रमिक पाउने वा असुरक्षित वातावरणमा काम गर्नुपर्ने समस्या भोग्न सक्छन्।

कतिपय अवस्थामा मानव बेचबिखन वा ठगीको जोखिम पनि हुन सक्छ।

त्यसैले वैदेशिक रोजगारीमा जानुअघि सही सूचना र सुरक्षित प्रक्रियाको ज्ञान अत्यन्तै आवश्यक छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

अर्को चुनौती हो—

ऋणको बोझ।

वैदेशिक रोजगारीमा जान धेरै खर्च लाग्न सक्छ।

कतिपय परिवारले ऋण लिएर युवालाई विदेश पठाउँछन्।

तर अपेक्षित रोजगारी वा आम्दानी नहुँदा परिवार ऋणको चपेटामा पर्न सक्छ।

त्यसैले विदेश जानुभन्दा पहिले रोजगारी, तलब, कम्पनी, करार, बीमा र अन्य आवश्यक विषयबारे राम्रोसँग बुझ्नुपर्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

वैदेशिक रोजगारीको अर्को चुनौती हो—

दक्ष जनशक्तिको पलायन।

नेपालमा शिक्षित र दक्ष युवा विदेश जाँदा देशभित्र आवश्यक जनशक्तिको कमी हुन सक्छ।

यदि युवाले विदेशमा सिकेको ज्ञान र सीप नेपाल फर्किएर प्रयोग गर्न सके भने भने यस चुनौतीलाई अवसरमा बदल्न सकिन्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

त्यसैले अब प्रश्न उठ्छ—

वैदेशिक रोजगारीलाई कसरी सुरक्षित र प्रभावकारी बनाउन सकिन्छ?

सबैभन्दा पहिले,

नेपालमै पर्याप्त रोजगारीका अवसर सिर्जना गर्नुपर्छ।

कृषि, पर्यटन, उद्योग, सूचना प्रविधि, ऊर्जा तथा उद्यमशीलताको विकास गर्नुपर्छ।

दोस्रो,

विदेश जान चाहने युवालाई सीपमूलक तालिम दिनुपर्छ।

दक्ष श्रमिकले राम्रो रोजगारी र राम्रो आम्दानीको अवसर पाउन सक्छ।

तेस्रो,

वैदेशिक रोजगारीमा जाने व्यक्तिलाई सही सूचना र कानुनी प्रक्रियाबारे जानकारी दिनुपर्छ।

कुन देशमा जाने?

कुन कम्पनीमा जाने?

कति तलब?

कस्तो काम?

कस्तो करार?

बीमा छ कि छैन?

यी सबै कुरा बुझेर मात्र निर्णय गर्नुपर्छ।

आदरणीय महानुभावहरू,

सरकारले पनि श्रमिकको अधिकार र सुरक्षालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।

वैदेशिक रोजगारीमा हुने ठगी नियन्त्रण गर्नुपर्छ।

श्रमिकको गुनासो सुन्ने प्रभावकारी संयन्त्र बनाउनुपर्छ।

विदेशमा समस्या परेका नेपाली नागरिकलाई आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउनुपर्छ।

र विदेशबाट फर्किएका युवाको सीप र पूँजीलाई नेपालमै लगानी गर्ने वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

हामी विद्यार्थीको दृष्टिले पनि यो विषय महत्वपूर्ण छ।

हामीले भविष्यमा केवल “विदेश जाने” सपना मात्र देख्नु हुँदैन।

हामीले सीप सिक्ने, अवसर सिर्जना गर्ने र उद्यम गर्ने सपना पनि देख्नुपर्छ।

हामीमध्ये कोही नेपालमै व्यवसाय गर्न सक्छौँ।

कोही नयाँ प्रविधि विकास गर्न सक्छौँ।

कोही रोजगारी सिर्जना गर्ने उद्यमी बन्न सक्छौँ।

किनकि,

देशबाट युवा बाहिरिने मात्र होइन, युवाले देशभित्र अवसर सिर्जना गर्ने वातावरण पनि बन्नुपर्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

वैदेशिक रोजगारी आफैँमा नराम्रो कुरा होइन।

समस्या तब हुन्छ,

जब मानिस बाध्यताले विदेश जान्छ,

ठगीमा पर्छ,

असुरक्षित काम गर्छ,

वा आफ्नो सीप र श्रमको उचित मूल्य पाउँदैन।

त्यसैले हाम्रो लक्ष्य वैदेशिक रोजगारी बन्द गर्नु होइन।

हाम्रो लक्ष्य हुनुपर्छ—

सुरक्षित, मर्यादित, सीपमा आधारित र सम्मानजनक वैदेशिक रोजगारी।

र दीर्घकालीन लक्ष्य भनेको—

नेपालमै पर्याप्त अवसर सिर्जना गर्नु।

मेरा प्यारा साथीहरू,

अन्त्यमा म भन्न चाहन्छु—

आज हजारौँ नेपाली युवा विदेशमा पसिना बगाइरहेका छन्।

उनीहरूले पठाएको पैसाले धेरै परिवारको चुलो बलिरहेको छ।

तर अब हामीले यस्तो नेपाल निर्माण गर्नुपर्छ,

जहाँ नेपाली युवाले आफ्नो भविष्य निर्माण गर्न विदेश जानैपर्ने बाध्यता नहोस्।

जहाँ श्रमको सम्मान होस्।

जहाँ सीपको मूल्य होस्।

जहाँ उद्यम गर्ने वातावरण होस्।

र जहाँ युवाले गर्वका साथ भन्न सकोस्—

“मेरो भविष्य नेपालमै पनि सम्भव छ।”

त्यसैले,

वैदेशिक रोजगारीलाई सुरक्षित बनाऔँ।

श्रमिकको अधिकारको रक्षा गरौँ।

युवालाई सीप र ज्ञान दिऔँ।

रेमिट्यान्सलाई उत्पादनमूलक क्षेत्रमा लगानी गरौँ।

र नेपालमै रोजगारी सिर्जना गर्ने वातावरण बनाऔँ।

किनकि,

विदेशमा नेपालीको पसिना बग्नु बाध्यता होइन,
नेपालमा नेपालीको क्षमता फुल्नु हाम्रो लक्ष्य हुनुपर्छ।

धन्यवाद।

जय नेपाल!

आदरणीय सभाध्यक्षज्यू,
सम्माननीय निर्णायकज्यूहरू,
आदरणीय गुरु तथा गुरुआमाहरू,
उपस्थित सम्पूर्ण अतिथिज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

सबैमा मेरो हार्दिक नमस्कार!

आज म यस गरिमामय कार्यक्रममा “नेपालमा रोजगारी : अवसर र चुनौती” जस्तो प्रत्येक युवा र नेपालको भविष्यसँग प्रत्यक्ष जोडिएको महत्वपूर्ण विषयमा आफ्ना विचार राख्न पाउँदा अत्यन्तै खुसी छु।

आदरणीय महानुभावहरू,

म सुरुमा एउटा प्रश्न गर्न चाहन्छु—

हाम्रो देशमा युवा धेरै छन्, तर युवाका लागि रोजगारीका अवसर पर्याप्त छन् त?

दुर्भाग्यवश, यसको उत्तर पूर्ण रूपमा सकारात्मक छैन।

नेपालमा ठूलो संख्यामा युवा जनशक्ति छ।

यो हाम्रो चुनौती मात्र होइन,

ठूलो अवसर पनि हो।

यदि हामीले युवाको ज्ञान, सीप, श्रम र सिर्जनशीलतालाई सही रूपमा प्रयोग गर्न सक्यौँ भने यही युवा शक्ति नेपालको आर्थिक विकासको सबैभन्दा ठूलो आधार बन्न सक्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

रोजगारी भनेको केवल तलब पाउने काम होइन।

रोजगारीले व्यक्तिलाई आत्मनिर्भर, सम्मानित र जिम्मेवार नागरिक बन्न सहयोग गर्छ।

रोजगारी बढेपछि परिवारको आम्दानी बढ्छ।

आम्दानी बढेपछि जीवनस्तर सुधार हुन्छ।

उत्पादन बढ्छ।

बजार चलायमान हुन्छ।

र देशको अर्थतन्त्र बलियो हुन्छ।

त्यसैले,

रोजगारी केवल व्यक्तिगत आवश्यकता होइन, राष्ट्रिय आवश्यकता पनि हो।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

नेपालमा रोजगारीका धेरै सम्भावना छन्।

सबैभन्दा पहिले कृषि।

नेपालको ठूलो भूभाग कृषि योग्य छ।

आधुनिक प्रविधि, सिँचाइ, बजार र प्रशोधन उद्योगसँग कृषिलाई जोड्न सकियो भने कृषि क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा रोजगारी सिर्जना गर्न सकिन्छ।

दोस्रो,

पर्यटन।

नेपाल प्राकृतिक र सांस्कृतिक रूपमा अत्यन्तै धनी छ।

हिमाल, पहाड, ताल, धार्मिक स्थल, सांस्कृतिक सम्पदा र जैविक विविधताले पर्यटनको ठूलो सम्भावना बोकेको छ।

पर्यटन विस्तार भयो भने होटल, यातायात, गाइड, हस्तकला, खाना तथा अन्य धेरै क्षेत्रमा रोजगारी बढ्न सक्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

तेस्रो महत्वपूर्ण क्षेत्र हो—

जलविद्युत्।

नेपालमा जलविद्युत्को ठूलो सम्भावना छ।

ऊर्जा उत्पादन बढाउन सकियो भने उद्योग विस्तार गर्न सकिन्छ।

उद्योग विस्तार भयो भने रोजगारीका अवसर पनि बढ्छन्।

चौथो,

सूचना प्रविधि।

आजको डिजिटल युगमा रोजगारीका लागि कार्यालयमै उपस्थित हुनुपर्ने अवस्था मात्र छैन।

नेपालमा बसेर विदेशी कम्पनीका लागि सफ्टवेयर विकास, ग्राफिक डिजाइन, डिजिटल मार्केटिङ, लेखन, अनलाइन सेवा लगायतका काम गर्न सकिन्छ।

यो युवाका लागि नयाँ सम्भावनाको क्षेत्र हो।

आदरणीय महानुभावहरू,

नेपालमा रोजगारीका अवसर हुँदाहुँदै पनि धेरै चुनौती छन्।

पहिलो चुनौती हो—

सीप र बजारको आवश्यकताबीचको अन्तर।

धेरै विद्यार्थीले शैक्षिक प्रमाणपत्र त प्राप्त गर्छन्,

तर रोजगारदाताले खोजेको व्यावहारिक सीप नहुन सक्छ।

त्यसैले शिक्षालाई रोजगारीसँग जोड्न आवश्यक छ।

Certificate मात्र होइन, Skill पनि आवश्यक छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

दोस्रो चुनौती हो—

उद्योग र लगानीको कमी।

नयाँ उद्योग खुल्न सकेन भने नयाँ रोजगारी पनि पर्याप्त सिर्जना हुँदैन।

त्यसैले लगानीमैत्री वातावरण, सरल प्रक्रिया, पूर्वाधार र स्थिर नीति आवश्यक छ।

तेस्रो चुनौती हो—

युवाको विदेश पलायन।

नेपालमा अवसर कम देखेपछि धेरै युवा विदेश जाने गर्छन्।

विदेशबाट आएको रेमिट्यान्सले अर्थतन्त्रमा योगदान पुर्‍याए पनि देशभित्रको दक्ष जनशक्ति घट्नु दीर्घकालीन चुनौती हुन सक्छ।

त्यसैले युवालाई नेपालमै काम गर्ने वातावरण सिर्जना गर्नुपर्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

अब प्रश्न उठ्छ—

नेपालमा रोजगारी कसरी बढाउने?

सबैभन्दा पहिले,

शिक्षालाई सीपसँग जोड्नुपर्छ।

विद्यालय तहदेखि नै विद्यार्थीलाई प्रविधि, उद्यमशीलता, व्यावसायिक सीप र समस्या समाधान गर्ने क्षमता विकास गराउनुपर्छ।

दोस्रो,

उद्यमशीलतालाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ।

हरेक युवा जागिर खोज्ने मात्र होइन,

जागिर सिर्जना गर्ने सोच पनि राख्नुपर्छ।

सानो व्यवसायबाट सुरु गरेर ठूलो उद्योग बनाउन सकिन्छ।

तेस्रो,

कृषि, पर्यटन, जलविद्युत्, सूचना प्रविधि र उत्पादनमूलक उद्योगमा लगानी बढाउनुपर्छ।

चौथो,

युवालाई सहुलियतपूर्ण ऋण, तालिम, प्रविधि र बजार उपलब्ध गराउनुपर्छ।

पाँचौँ,

सरकारले निजी क्षेत्रसँग सहकार्य गरेर रोजगारी सिर्जना गर्ने नीति बनाउनुपर्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

रोजगारीको समस्या समाधान गर्न सरकार मात्र जिम्मेवार छैन।

निजी क्षेत्रको भूमिका पनि महत्वपूर्ण छ।

उद्यमीको भूमिका छ।

शैक्षिक संस्थाको भूमिका छ।

र हामी युवाको पनि भूमिका छ।

हामीले अवसरको प्रतीक्षा मात्र गर्नु हुँदैन।

अवसर सिर्जना गर्ने क्षमता पनि विकास गर्नुपर्छ।

आदरणीय महानुभावहरू,

हामी विद्यार्थी आज कक्षाकोठामा छौँ।

तर भोलि हामी नै देशको श्रमशक्ति बन्नेछौँ।

हामीमध्ये कोही डाक्टर हुनेछौँ।

कोही इन्जिनियर।

कोही शिक्षक।

कोही प्राविधिक।

कोही व्यवसायी।

कोही वैज्ञानिक।

र कोही उद्यमी।

त्यसैले आजैदेखि आफूलाई भविष्यको रोजगारी बजारका लागि तयार गर्नुपर्छ।

पढाइसँगै सीप,
सीपसँगै सिर्जनशीलता,
र सिर्जनशीलतासँगै उद्यमशीलता।

यही हाम्रो आवश्यकता हो।

मेरा प्यारा साथीहरू,

म यस्तो नेपाल देख्न चाहन्छु—

जहाँ युवाले रोजगारी खोज्न देश छोड्नुपर्ने बाध्यता नहोस्।

जहाँ किसान आधुनिक उद्यमी बनोस्।

जहाँ पर्यटनले गाउँसम्म रोजगारी पुर्‍याओस्।

जहाँ प्रविधिले विश्व बजारसँग नेपाली युवालाई जोडोस्।

जहाँ उद्योगले हजारौँ रोजगारी सिर्जना गरोस्।

र जहाँ युवाले आफ्नो भविष्यप्रति गर्व गर्न सकोस्।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

अन्त्यमा म भन्न चाहन्छु—

नेपालको सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति हाम्रो प्राकृतिक स्रोत मात्र होइन।

हाम्रो सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति हाम्रो युवा जनशक्ति हो।

यदि हामीले युवालाई शिक्षा दियौँ,

सीप दियौँ,

अवसर दियौँ,

र सही वातावरण दियौँ भने,

यही युवा शक्ति नेपालको समृद्धिको इन्जिन बन्न सक्छ।

त्यसैले,

रोजगारी खोज्ने मात्र होइन,

रोजगारी सिर्जना गर्ने सोच विकास गरौँ।

विदेश जाने मात्र होइन,

नेपालमै अवसर बनाउने सपना देखौँ।

सरकार, निजी क्षेत्र, शैक्षिक संस्था र युवाहरू मिलेर काम गरौँ।

किनकि,

रोजगारी भएको युवा आत्मनिर्भर हुन्छ,
आत्मनिर्भर युवा सक्षम हुन्छ,
र सक्षम युवा भएको राष्ट्र समृद्ध हुन्छ।

आउनुहोस्,

नेपालमा अवसर सिर्जना गरौँ।

युवालाई सीप र ज्ञान दिऔँ।

उद्यमशीलतालाई प्रोत्साहन गरौँ।

र यस्तो नेपाल निर्माण गरौँ,

जहाँ हरेक युवाले गर्वका साथ भन्न सकोस्—

“म आफ्नो भविष्य नेपालमै बनाउन सक्छु।”

धन्यवाद।

जय नेपाल!

आदरणीय सभाध्यक्षज्यू,
सम्माननीय निर्णायकज्यूहरू,
आदरणीय गुरु तथा गुरुआमाहरू,
उपस्थित सम्पूर्ण अतिथिज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

सबैमा मेरो हार्दिक नमस्कार!

आज म यस गरिमामय कार्यक्रममा “विकास तथा पूर्वाधार : नेपालमा अवसर र चुनौती” जस्तो हाम्रो देशको वर्तमान र भविष्यसँग प्रत्यक्ष जोडिएको महत्वपूर्ण विषयमा आफ्ना विचार राख्न पाउँदा अत्यन्तै खुसी छु।

आदरणीय महानुभावहरू,

म सुरुमा एउटा प्रश्न गर्न चाहन्छु—

के सडक, पुल, अस्पताल, विद्यालय र विद्युत् बिना देशको विकास सम्भव छ?

पक्कै पनि सजिलो हुँदैन।

पूर्वाधार विकासको आधार हो।

सडकले मानिस र बजारलाई जोड्छ।

पुलले दूरी घटाउँछ।

विद्युत्ले उद्योग चलाउँछ।

अस्पतालले स्वास्थ्य सेवा दिन्छ।

विद्यालयले मानव पूँजी निर्माण गर्छ।

इन्टरनेट र सञ्चार पूर्वाधारले संसारसँग जोड्छ।

त्यसैले पूर्वाधार केवल भौतिक संरचना होइन,

यो आर्थिक र सामाजिक विकासको आधार हो।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपाल विकासको यात्रामा अघि बढिरहेको छ।

सडक विस्तार भइरहेको छ।

विद्युत् उत्पादन बढिरहेको छ।

सञ्चार तथा इन्टरनेटको पहुँच विस्तार भइरहेको छ।

शैक्षिक र स्वास्थ्य संस्थाको संख्या बढिरहेको छ।

तर हामीले अझै धेरै काम गर्न बाँकी छ।

नेपालका लागि विकासका धेरै अवसर छन्।

पहिलो ठूलो अवसर हो—

जलस्रोत।

नेपालमा जलविद्युत्को ठूलो सम्भावना छ।

पर्याप्त र भरपर्दो विद्युत् उत्पादन गर्न सकियो भने उद्योग सञ्चालन गर्न सकिन्छ।

विद्युतीय यातायात विस्तार गर्न सकिन्छ।

र आवश्यकताअनुसार विद्युत् निर्यातबाट आम्दानी गर्न सकिन्छ।

दोस्रो,

पर्यटन।

हिमाल, पहाड, ताल, नदी, वन, धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाले नेपाललाई पर्यटनका लागि विशेष बनाएका छन्।

यदि सडक, विमानस्थल, होटल, सूचना तथा पर्यटन पूर्वाधार व्यवस्थित गर्न सकियो भने देशमा ठूलो आर्थिक गतिविधि सिर्जना गर्न सकिन्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

तेस्रो महत्वपूर्ण अवसर हो—

कृषि र आधुनिक पूर्वाधार।

सिँचाइ, भण्डारण, कृषि सडक, चिस्यान केन्द्र र प्रशोधन उद्योग विकास गर्न सकियो भने कृषि उत्पादन बढाउन सकिन्छ।

किसानको आम्दानी बढाउन सकिन्छ।

र कृषि क्षेत्रमा रोजगारी सिर्जना गर्न सकिन्छ।

चौथो,

डिजिटल पूर्वाधार।

आजको युगमा विकास भनेको सडक र भवन मात्र होइन।

तीव्र इन्टरनेट, डिजिटल सेवा, अनलाइन शिक्षा, डिजिटल स्वास्थ्य तथा प्रविधिको पहुँच पनि विकासको महत्वपूर्ण हिस्सा हो।

नेपालका युवालाई डिजिटल अर्थतन्त्रसँग जोड्न सके ठूलो अवसर सिर्जना गर्न सकिन्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

तर विकाससँगै धेरै चुनौती पनि छन्।

पहिलो चुनौती हो—

भौगोलिक कठिनाइ।

नेपाल हिमाल, पहाड र तराईले बनेको देश हो।

पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा सडक, पुल र अन्य संरचना निर्माण गर्न कठिन र खर्चिलो हुन्छ।

दोस्रो चुनौती हो—

योजनाको गुणस्तर र कार्यान्वयन।

कहिलेकाहीँ आयोजना सुरु हुन्छ,

तर समयमै सम्पन्न हुँदैन।

ढिलाइ हुँदा लागत बढ्छ।

यसले राज्यको स्रोतमा अतिरिक्त भार पर्न सक्छ।

त्यसैले योजना बनाउनु मात्र होइन,

समयमै र गुणस्तरीय रूपमा सम्पन्न गर्नु आवश्यक छ।

आदरणीय महानुभावहरू,

अर्को चुनौती हो—

भ्रष्टाचार र अनियमितता।

विकासका लागि छुट्याइएको स्रोत सही ठाउँमा प्रयोग हुन सकेन भने विकासको गति कमजोर हुन्छ।

त्यसैले पारदर्शिता, जवाफदेहिता र प्रभावकारी अनुगमन आवश्यक छ।

अर्को चुनौती हो—

वातावरणीय जोखिम।

विकासका नाममा वन विनाश, नदी प्रदूषण, अनियोजित सडक निर्माण र प्राकृतिक स्रोतको अत्यधिक दोहन गर्नु हुँदैन।

हामीलाई आजको विकास मात्र होइन,

भोलिको पुस्ताका लागि पनि सुरक्षित विकास चाहिन्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

अब प्रश्न उठ्छ—

नेपालमा दिगो विकास कसरी गर्ने?

सबैभन्दा पहिले दीर्घकालीन योजना आवश्यक छ।

सरकार परिवर्तन भए पनि राष्ट्रिय महत्वका आयोजना निरन्तर अघि बढ्ने वातावरण बनाउनुपर्छ।

दोस्रो,

आयोजनाको छनोट गर्दा आवश्यकता र प्राथमिकतालाई आधार बनाउनुपर्छ।

तेस्रो,

गुणस्तरमा सम्झौता गर्नु हुँदैन।

चौथो,

निर्माण कार्यमा पारदर्शिता र कडा अनुगमन आवश्यक छ।

पाँचौँ,

स्थानीय समुदायलाई विकासको प्रक्रियामा सहभागी गराउनुपर्छ।

र छैटौँ,

वातावरणमैत्री तथा दिगो पूर्वाधार निर्माण गर्नुपर्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

विकासको अर्थ केवल शहरमा अग्ला भवन निर्माण गर्नु होइन।

विकासको अर्थ हो—

गाउँमा राम्रो सडक पुग्नु।

किसानले आफ्नो उत्पादन बजारसम्म पुर्‍याउन सक्नु।

विद्यार्थीले गुणस्तरीय शिक्षा पाउनु।

बिरामीले समयमै उपचार पाउनु।

हरेक घरमा भरपर्दो ऊर्जा पुग्नु।

स्वच्छ खानेपानी उपलब्ध हुनु।

र नागरिकले सम्मानपूर्वक जीवन बिताउन सक्नु।

यही वास्तविक विकास हो।

मेरा प्यारा साथीहरू,

हामी विद्यार्थीको भूमिका पनि महत्वपूर्ण छ।

हामीले विकासका विषयमा जानकारी राख्नुपर्छ।

सार्वजनिक सम्पत्तिको संरक्षण गर्नुपर्छ।

वातावरण जोगाउनुपर्छ।

प्रविधिको सही प्रयोग गर्नुपर्छ।

र भोलि देशको जिम्मेवारी सम्हाल्ने सक्षम नागरिक बन्नुपर्छ।

किनकि,

आजको विद्यार्थी नै भोलिको इन्जिनियर, वैज्ञानिक, योजनाकार, उद्यमी र नीति निर्माता हो।

आदरणीय महानुभावहरू,

म यस्तो नेपाल देख्न चाहन्छु—

जहाँ दुर्गम गाउँसम्म गुणस्तरीय सडक पुगोस।

जहाँ सबै नागरिकलाई स्वच्छ खानेपानी उपलब्ध होस्।

जहाँ हरेक घरमा भरपर्दो विद्युत् होस्।

जहाँ विद्यार्थीले आधुनिक शिक्षा पाओस्।

जहाँ बिरामीले सहज स्वास्थ्य सेवा पाओस्।

जहाँ डिजिटल प्रविधि सबैको पहुँचमा होस्।

र जहाँ विकास वातावरणको विनाश होइन,

प्रकृतिसँगको सहकार्यमा अघि बढोस्।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपालसँग विकासका लागि स्रोत छन्।

हामीसँग जलस्रोत छ।

हामीसँग प्राकृतिक सौन्दर्य छ।

हामीसँग युवा जनशक्ति छ।

हामीसँग प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक विविधता छ।

अब आवश्यक छ—

सही नीति, सही योजना, सही कार्यान्वयन र इमानदार नेतृत्व।

अन्त्यमा म भन्न चाहन्छु—

पूर्वाधार विकास देशको शरीर हो भने,

दक्ष जनशक्ति त्यसको मस्तिष्क हो,
र सुशासन त्यसको मेरुदण्ड हो।

यी तीनवटालाई बलियो बनाउन सक्यौँ भने नेपालले विकासको नयाँ गति लिन सक्छ।

त्यसैले आउनुहोस्—

पूर्वाधार निर्माण गरौँ,

तर गुणस्तरीय बनाऔँ।

विकास गरौँ,

तर दिगो बनाऔँ।

लगानी गरौँ,

तर पारदर्शी बनाऔँ।

र यस्तो नेपाल निर्माण गरौँ,

जहाँ विकासको लाभ शहरमा मात्र होइन,

हरेक गाउँ र हरेक नागरिकसम्म पुग्न सकोस्।

किनकि,

विकासको वास्तविक अर्थ सडक र भवनको संख्या होइन;
विकासको वास्तविक अर्थ नागरिकको जीवनमा आएको सकारात्मक परिवर्तन हो।

आउनुहोस्,

हामी विकासको दर्शक होइन,

विकासको सहभागी बनौँ।

समृद्ध नेपाल निर्माण गरौँ।

धन्यवाद।

जय नेपाल!

आदरणीय सभाध्यक्षज्यू,
सम्माननीय निर्णायकज्यूहरू,
आदरणीय गुरु तथा गुरुआमाहरू,
उपस्थित सम्पूर्ण अतिथिज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

सबैमा मेरो हार्दिक नमस्कार!

आज म यस गरिमामय कार्यक्रममा “समसामयिक विषय : राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय” जस्तो आजको समयसँग प्रत्यक्ष जोडिएको महत्वपूर्ण विषयमा आफ्ना विचार राख्न पाउँदा अत्यन्तै खुसी छु।

आदरणीय महानुभावहरू,

आजको संसार पहिलेको भन्दा धेरै फरक छ।

केही दशकअघि एउटा देशमा भएको घटनाको समाचार अर्को देशमा पुग्न दिनौँ लाग्थ्यो।

तर आज,

केही सेकेन्डमै संसारको कुनै पनि कुनामा भएको घटना हाम्रो मोबाइलको स्क्रिनमा आइपुग्छ।

त्यसैले आजको नागरिकका लागि देशभित्र र संसारभर भइरहेका महत्वपूर्ण घटनाबारे जानकारी राख्नु अत्यन्त आवश्यक छ।

यस्ता वर्तमान समयसँग सम्बन्धित विषयलाई हामी समसामयिक विषय भन्छौँ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपालका आफ्नै राष्ट्रिय मुद्दाहरू छन्।

रोजगारीको समस्या,

आर्थिक विकास,

शिक्षा र स्वास्थ्य,

पूर्वाधार विकास,

कृषि,

सुशासन,

भ्रष्टाचार नियन्त्रण,

वातावरण संरक्षण,

युवा पलायन—

यी सबै विषय हाम्रो वर्तमानसँग जोडिएका महत्वपूर्ण राष्ट्रिय मुद्दा हुन्।

हामीले यी विषयलाई केवल समाचारका रूपमा होइन,

देशको भविष्यसँग जोडिएको विषयका रूपमा बुझ्नुपर्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

नेपालको सबैभन्दा महत्वपूर्ण शक्ति भनेको हाम्रो युवा जनशक्ति हो।

तर ठूलो संख्यामा युवा रोजगारी र अवसरको खोजीमा विदेश जाने अवस्था छ।

यसले रेमिट्यान्समार्फत अर्थतन्त्रमा योगदान पुर्‍याए पनि देशभित्र दक्ष जनशक्तिको कमी हुने चुनौती पनि सिर्जना गर्छ।

त्यसैले नेपालले युवालाई शिक्षा, सीप, रोजगारी र उद्यमशीलताको अवसर प्रदान गर्न आवश्यक छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

अर्को महत्वपूर्ण राष्ट्रिय विषय हो—

विकास र पूर्वाधार।

नेपालमा सडक, पुल, विद्युत्, खानेपानी, अस्पताल, विद्यालय र डिजिटल पूर्वाधारको विकास भइरहेको छ।

तर विकासका काममा ढिलाइ, कमजोर कार्यान्वयन, स्रोतको दुरुपयोग र गुणस्तरको समस्या देखिन सक्छ।

त्यसैले अब हामीले केवल योजना घोषणा गर्ने होइन,

योजना समयमै र गुणस्तरीय रूपमा पूरा गर्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ।

आदरणीय महानुभावहरू,

नेपालमा मात्र होइन, विश्वमै पनि धेरै महत्वपूर्ण विषयहरू छन्।

जलवायु परिवर्तन आज विश्वकै ठूलो चुनौतीमध्ये एक हो।

तापक्रम बढिरहेको छ।

हिमनदी र हिमक्षेत्रमा परिवर्तन भइरहेको छ।

बाढी, पहिरो, खडेरी, अत्यधिक गर्मी तथा अन्य प्राकृतिक विपद्को जोखिम बढिरहेको छ।

नेपालजस्तो हिमाली देशका लागि जलवायु परिवर्तन अझ संवेदनशील विषय हो।

त्यसैले वातावरण संरक्षण केवल एउटा देशको जिम्मेवारी होइन,

सम्पूर्ण विश्वको साझा जिम्मेवारी हो।

मेरा प्यारा साथीहरू,

अर्को महत्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय विषय हो—

प्रविधि र कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात् AI।

आज AI ले शिक्षा, स्वास्थ्य, सञ्चार, उद्योग, व्यापार तथा अनुसन्धानका क्षेत्रमा नयाँ सम्भावना सिर्जना गरिरहेको छ।

तर यसको गलत प्रयोगले गलत सूचना, गोपनीयताको समस्या, साइबर अपराध र रोजगारीमा परिवर्तनजस्ता चुनौती पनि ल्याउन सक्छ।

त्यसैले प्रविधिको विकाससँगै यसको जिम्मेवार प्रयोग आवश्यक छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

विश्वमा युद्ध, द्वन्द्व, आर्थिक असमानता, खाद्य सुरक्षा र शरणार्थी समस्या पनि महत्वपूर्ण अन्तर्राष्ट्रिय विषय हुन्।

यस्ता घटनाको प्रभाव नेपालमा पनि पर्न सक्छ।

तेलको मूल्य बढ्दा यातायात महँगो हुन सक्छ।

विश्व अर्थतन्त्र कमजोर हुँदा नेपालको व्यापार र रोजगारीमा असर पर्न सक्छ।

अन्तर्राष्ट्रिय द्वन्द्व हुँदा नेपाली श्रमिक तथा विद्यार्थीको सुरक्षामा पनि असर पर्न सक्छ।

यसबाट हामीले एउटा कुरा बुझ्नुपर्छ—

आज कुनै पनि देश संसारबाट पूर्ण रूपमा अलग भएर बस्न सक्दैन।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपालका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण छ।

नेपालले आफ्ना छिमेकी देशहरू तथा विश्वका अन्य राष्ट्रसँग मैत्रीपूर्ण र सन्तुलित सम्बन्ध कायम गर्नुपर्छ।

हाम्रो राष्ट्रिय हित,

स्वाधीनता,

सार्वभौमिकता

र राष्ट्रिय सुरक्षा—

यी विषयलाई सधैँ प्राथमिकतामा राख्नुपर्छ।

आदरणीय महानुभावहरू,

अब प्रश्न उठ्छ—

हामी विद्यार्थीले समसामयिक विषयमा किन चासो राख्ने?

किनकि हामी भोलिका नागरिक हौँ।

भोलि देशको नीति बनाउने,

निर्णय गर्ने,

समाजको नेतृत्व गर्ने,

र राष्ट्र निर्माणमा योगदान दिने पुस्ता हामी नै हौँ।

त्यसैले हामीले समाचार पढ्नुपर्छ।

विश्वका घटनाबारे जान्नुपर्छ।

तर सामाजिक सञ्जालमा आएको हरेक कुरा सत्य हो भनेर विश्वास गर्नु हुँदैन।

सूचना लिनुपर्छ, तर तथ्य जाँच गरेर।

यही नै आजको डिजिटल युगको महत्वपूर्ण सीप हो।

मेरा प्यारा साथीहरू,

आज सूचना धेरै छ।

तर सही सूचना कम हुन सक्छ।

हामीसँग मोबाइल छ।

इन्टरनेट छ।

सामाजिक सञ्जाल छ।

तर त्यसको जिम्मेवार प्रयोग गर्ने क्षमता पनि आवश्यक छ।

हामीले अफवाह फैलाउने होइन,

सत्य र जिम्मेवार सूचना फैलाउने नागरिक बन्नुपर्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

अन्त्यमा म भन्न चाहन्छु—

समसामयिक विषय केवल परीक्षा वा भाषण प्रतियोगिताको विषय होइन।

यो हाम्रो दैनिक जीवनसँग जोडिएको विषय हो।

देशमा के भइरहेको छ?

विश्वमा के भइरहेको छ?

यसले हाम्रो भविष्यलाई कसरी प्रभाव पार्छ?

यी प्रश्नको उत्तर खोज्ने बानी हामीले विकास गर्नुपर्छ।

हामीले देशको समस्याबारे चिन्ता मात्र होइन,

समाधानबारे सोच्ने नागरिक बन्नुपर्छ।

हामीले विश्वको घटनालाई हेरेर डराउने होइन,

त्यसबाट सिक्ने र आफ्नो देशलाई अझ बलियो बनाउने प्रयास गर्नुपर्छ।

किनकि,

सचेत नागरिक भएको देश मात्र बलियो देश बन्न सक्छ।

त्यसैले आउनुहोस्—

समाचार पढौँ,

तथ्य बुझौँ,

सही र गलत सूचना छुट्याऔँ,

र राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय घटनाप्रति सचेत बनौँ।

हामी केवल भविष्यका नागरिक होइनौँ—

हामी आजैदेखि देशको भविष्य निर्माण गर्ने पुस्ता हौँ।

धन्यवाद।

जय नेपाल!

आदरणीय सभाध्यक्षज्यू,
सम्माननीय निर्णायकज्यूहरू,
आदरणीय गुरु तथा गुरुआमाहरू,
उपस्थित सम्पूर्ण अतिथिज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

सबैमा मेरो हार्दिक नमस्कार!

आज म यस गरिमामय कार्यक्रममा “मौलिक हकको उपयोग” जस्तो प्रत्येक नागरिकको जीवनसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित महत्वपूर्ण विषयमा आफ्ना विचार राख्न पाउँदा अत्यन्तै खुसी छु।

आदरणीय महानुभावहरू,

म सुरुमा एउटा प्रश्न गर्न चाहन्छु—

हामीलाई आफ्नो अधिकार थाहा छैन भने, हामी त्यसको संरक्षण कसरी गर्न सक्छौँ?

अधिकार भनेको केवल संविधानमा लेखिएको शब्द होइन।

अधिकार भनेको नागरिकले सम्मानपूर्वक, स्वतन्त्र र सुरक्षित जीवन बिताउन पाउने आधार हो।

नेपालको संविधानले नागरिकका विभिन्न मौलिक हक सुनिश्चित गरेको छ।

तर अधिकार पाउनु मात्र पर्याप्त हुँदैन।

अधिकारको सही उपयोग र संरक्षण पनि आवश्यक हुन्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

मौलिक हकले नागरिकलाई सम्मानपूर्वक जीवन बिताउने आधार प्रदान गर्छ।

उदाहरणका लागि,

सम्मानपूर्वक बाँच्न पाउने हक,
स्वतन्त्रताको हक,
समानताको हक,
शिक्षाको हक,
स्वास्थ्यसम्बन्धी हक,
सूचनाको हक,
स्वच्छ वातावरणको हक लगायतका अधिकार नागरिकका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण छन्।

यी अधिकारले नागरिकलाई राज्य र समाजसँग सम्मानपूर्वक जीवन बिताउन सक्षम बनाउँछन्।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

तर हामीले एउटा कुरा बुझ्नुपर्छ—

अधिकारसँगै कर्तव्य पनि जोडिएको हुन्छ।

हामीलाई बोल्ने स्वतन्त्रता छ।

तर यसको अर्थ अरूलाई अपमान गर्ने अधिकार होइन।

हामीलाई विचार व्यक्त गर्ने अधिकार छ।

तर झुटो सूचना फैलाउने अधिकार छैन।

हामीलाई समानताको अधिकार छ।

तर अरूमाथि भेदभाव गर्ने अधिकार छैन।

त्यसैले,

मेरो अधिकार जहाँ समाप्त हुन्छ, त्यहाँबाट अरूको अधिकार सुरु हुन्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

आज सामाजिक सञ्जालको समयमा मौलिक अधिकारको उपयोग अझ संवेदनशील बनेको छ।

हामी आफ्नो विचार फेसबुक, टिकटक, युट्युब वा अन्य माध्यमबाट व्यक्त गर्न सक्छौँ।

तर अभिव्यक्ति स्वतन्त्रताको नाममा कसैको चरित्र हत्या गर्ने,

घृणा फैलाउने,

झुटा समाचार फैलाउने

वा अरूको गोपनीयता भंग गर्ने काम गर्नु हुँदैन।

स्वतन्त्रता जिम्मेवारीसहित प्रयोग गर्नुपर्छ।

आदरणीय महानुभावहरू,

विद्यार्थीका लागि शिक्षाको हक अत्यन्त महत्वपूर्ण मौलिक हक हो।

शिक्षा केवल परीक्षा पास गर्ने माध्यम होइन।

शिक्षाले हामीलाई ज्ञान, सीप, सोच्ने क्षमता र जिम्मेवार नागरिक बन्ने क्षमता दिन्छ।

त्यसैले हामीले शिक्षाको हक पाएका छौँ भन्दैमा विद्यालय जाने मात्र होइन,

शिक्षालाई आफ्नो जीवन परिवर्तन गर्ने माध्यम बनाउनुपर्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

त्यस्तै स्वास्थ्यको हक पनि नागरिकको महत्वपूर्ण अधिकार हो।

हरेक नागरिकले आधारभूत स्वास्थ्य सेवा पाउन सक्ने वातावरण हुनुपर्छ।

तर हामीले आफ्नो स्वास्थ्यप्रति पनि जिम्मेवार बन्नुपर्छ।

स्वस्थ जीवनशैली अपनाउने,

सरसफाइ गर्ने,

पोषणयुक्त खाना खाने,

र स्वास्थ्यसम्बन्धी सचेतना फैलाउने काम पनि हाम्रो जिम्मेवारी हो।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

सूचनाको हक पनि लोकतन्त्रमा अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ।

नागरिकले सार्वजनिक निकायका कामकारबाहीबारे जानकारी लिन पाउने अधिकार राख्छन्।

यसले पारदर्शिता र जवाफदेहिता बढाउन सहयोग गर्छ।

तर सूचना प्राप्त गर्दा पनि त्यसको जिम्मेवार प्रयोग गर्नुपर्छ।

अधुरो वा गलत सूचना फैलाउनु हुँदैन।

मेरा प्यारा साथीहरू,

समानताको हक ले हामीलाई एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ—

कुनै पनि व्यक्ति जात, लिङ्ग, भाषा, धर्म, क्षेत्र वा अन्य आधारमा भेदभावको शिकार हुनु हुँदैन।

हामी सबैको मानव मर्यादा समान छ।

त्यसैले विद्यालयबाटै हामीले समानता र सम्मानको संस्कार विकास गर्नुपर्छ।

आदरणीय महानुभावहरू,

मौलिक हकको उपयोग केवल आफ्नो अधिकार माग्नका लागि मात्र होइन।

यसले समाजमा न्याय, समानता, स्वतन्त्रता र सम्मान कायम गर्न पनि सहयोग गर्छ।

तर अधिकारको सही उपयोगका लागि नागरिक सचेत हुनुपर्छ।

यदि नागरिकलाई आफ्नो अधिकार नै थाहा छैन भने अधिकार कागजमा मात्र सीमित हुन सक्छ।

त्यसैले विद्यालय तहदेखि नै संविधान, मौलिक हक, नागरिक कर्तव्य र लोकतान्त्रिक मूल्यबारे शिक्षा दिन आवश्यक छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

हामी विद्यार्थीले आजैदेखि केही कुरा अभ्यास गर्न सक्छौँ।

आफ्नो अधिकार बुझौँ।

अरूको अधिकारको सम्मान गरौँ।

भेदभाव नगरौँ।

अन्याय देख्दा आवाज उठाऔँ।

तर आवाज उठाउँदा कानुन र मर्यादाको सीमा नाघ्नु हुँदैन।

सामाजिक सञ्जालको जिम्मेवार प्रयोग गरौँ।

र आफूलाई मात्र होइन,

समाजका अरू व्यक्तिलाई पनि अधिकारको अनुभूति गराउने नागरिक बनौँ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

अन्त्यमा म भन्न चाहन्छु—

अधिकार जान्नु शक्ति हो।
अधिकारको सही उपयोग गर्नु जिम्मेवारी हो।
र अरूको अधिकारको सम्मान गर्नु सभ्य नागरिकको पहिचान हो।

हामीले आफ्नो अधिकार माग्नुपर्छ।

तर आफ्नो कर्तव्य पनि पूरा गर्नुपर्छ।

हामीले स्वतन्त्रता चाहनुपर्छ।

तर जिम्मेवारी पनि स्वीकार गर्नुपर्छ।

हामीले समानता चाहनुपर्छ।

तर अरूलाई पनि समान व्यवहार गर्नुपर्छ।

किनकि,

अधिकार र कर्तव्य एउटै सिक्काका दुई पाटा हुन्।

त्यसैले आउनुहोस्—

आफ्ना मौलिक हकबारे सचेत बनौँ,

अरूका अधिकारको सम्मान गरौँ,

कानुनको पालना गरौँ,

र न्यायपूर्ण, समान र सभ्य समाज निर्माणमा योगदान गरौँ।

सचेत नागरिक बनौँ,
अधिकारको सही उपयोग गरौँ,
र जिम्मेवार नेपाल निर्माण गरौँ।

धन्यवाद।

जय नेपाल!

आदरणीय सभाध्यक्षज्यू,
सम्माननीय निर्णायकज्यूहरू,
आदरणीय गुरु तथा गुरुआमाहरू,
उपस्थित सम्पूर्ण अतिथिज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

सबैमा मेरो हार्दिक नमस्कार!

आज म यस गरिमामय कार्यक्रममा “दक्ष जनशक्ति उत्पादनमा निजी विद्यालयको महत्त्व” जस्तो नेपालको शिक्षा र भविष्यसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित महत्वपूर्ण विषयमा आफ्ना विचार राख्न पाउँदा अत्यन्तै खुसी छु।

आदरणीय महानुभावहरू,

म सुरुमा एउटा प्रश्न गर्न चाहन्छु—

देश विकासका लागि सबैभन्दा ठूलो सम्पत्ति के हो?

सडक?

ठूला भवन?

कारखाना?

प्रविधि?

यी सबै आवश्यक छन्।

तर यी सबै चलाउने, बनाउने र विकास गर्ने मानिस नभए के हुन्छ?

त्यसैले म भन्न चाहन्छु—

देशको वास्तविक सम्पत्ति दक्ष जनशक्ति हो।

र दक्ष जनशक्ति निर्माण गर्ने प्रमुख आधारमध्ये एक हो—

शिक्षा।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपालमा शिक्षा प्रदान गर्ने सरकारी तथा निजी दुवै प्रकारका विद्यालय छन्।

दुवैको आ–आफ्नो भूमिका छ।

आज मेरो विषय विशेषगरी दक्ष जनशक्ति उत्पादनमा निजी विद्यालयको महत्त्व बारे हो।

निजी विद्यालयहरूले आधुनिक शिक्षण विधि, प्रविधिको प्रयोग, अतिरिक्त क्रियाकलाप, अंग्रेजी भाषा तथा विभिन्न सीपमूलक गतिविधिमार्फत विद्यार्थीको क्षमता विकास गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेका छन्।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

आजको शिक्षा केवल किताब पढ्ने र परीक्षा पास गर्ने शिक्षा हुनु हुँदैन।

आजको विद्यार्थीमा—

ज्ञानसँगै सीप,
सीपसँगै सिर्जनशीलता,
र सिर्जनशीलतासँगै आत्मविश्वास आवश्यक छ।

यस दिशामा निजी विद्यालयहरूले विभिन्न अतिरिक्त क्रियाकलाप सञ्चालन गर्दै आएका छन्।

वक्तृत्वकला,

हाजिरीजवाफ,

वादविवाद,

खेलकुद,

संगीत,

नृत्य,

कला,

विज्ञान प्रदर्शनी,

प्रविधि तथा कम्प्युटर शिक्षा—

यी गतिविधिले विद्यार्थीको सर्वाङ्गीण विकासमा सहयोग पुर्‍याउँछन्।

मेरा प्यारा साथीहरू,

निजी विद्यालयको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो—

प्रविधिको प्रयोग।

आजको युग डिजिटल युग हो।

कम्प्युटर,

इन्टरनेट,

स्मार्ट बोर्ड,

डिजिटल सामग्री,

अनलाइन सिकाइ

जस्ता माध्यमले शिक्षण सिकाइलाई अझ प्रभावकारी बनाउन सक्छन्।

विद्यार्थीलाई विद्यालय तहदेखि नै प्रविधिसँग परिचित गराउन सकियो भने उनीहरू भविष्यको डिजिटल संसारका लागि तयार हुन सक्छन्।

आदरणीय महानुभावहरू,

निजी विद्यालयहरूले अंग्रेजी भाषा तथा सञ्चार सीप विकासमा पनि जोड दिने गरेका छन्।

आज विश्वसँग प्रतिस्पर्धा गर्न भाषा र सञ्चार सीप महत्वपूर्ण छ।

विद्यार्थीले आफ्ना विचार स्पष्ट रूपमा व्यक्त गर्न सक्नुपर्छ।

सार्वजनिक रूपमा बोल्न सक्नुपर्छ।

समूहमा काम गर्न सक्नुपर्छ।

आत्मविश्वासका साथ आफ्नो कुरा राख्न सक्नुपर्छ।

यस्ता सीप भविष्यको रोजगारी र व्यावसायिक जीवनमा अत्यन्त उपयोगी हुन्छन्।

मेरा प्यारा साथीहरू,

तर यहाँ एउटा कुरा स्पष्ट गर्न आवश्यक छ—

निजी विद्यालय मात्र दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्ने माध्यम होइनन्।

सरकारी विद्यालयको योगदान पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण छ।

देशको शिक्षा प्रणाली बलियो बनाउन सरकारी र निजी विद्यालयबीच स्वस्थ सहकार्य र सकारात्मक प्रतिस्पर्धा आवश्यक छ।

हाम्रो उद्देश्य विद्यालयबीच विभाजन सिर्जना गर्नु होइन।

हाम्रो उद्देश्य गुणस्तरीय शिक्षा सुनिश्चित गर्नु हो।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

निजी विद्यालयले दक्ष जनशक्ति उत्पादनमा योगदान गर्न अझ धेरै काम गर्न सक्छन्।

पहिलो,

सीपमूलक शिक्षामा जोड दिनुपर्छ।

विद्यार्थीलाई केवल परीक्षा केन्द्रित शिक्षा होइन,

व्यावहारिक र जीवनोपयोगी शिक्षा दिनुपर्छ।

दोस्रो,

प्रविधि र AI जस्ता नयाँ क्षेत्रसँग विद्यार्थीलाई परिचित गराउनुपर्छ।

तेस्रो,

उद्यमशीलता शिक्षा दिनुपर्छ।

विद्यार्थीले जागिर खोज्ने मात्र होइन,

भविष्यमा रोजगारी सिर्जना गर्न सक्ने सोच विकास गर्नुपर्छ।

चौथो,

विद्यार्थीको प्रतिभा र रुचिअनुसार शिक्षा दिने वातावरण बनाउनुपर्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

हरेक विद्यार्थी एउटै हुँदैन।

कसैलाई विज्ञान मन पर्छ।

कसैलाई साहित्य।

कसैलाई खेलकुद।

कसैलाई संगीत।

कसैलाई प्रविधि।

कसैलाई व्यवसाय।

त्यसैले विद्यालयले विद्यार्थीको बहुआयामिक प्रतिभा पहिचान र विकास गर्नुपर्छ।

आदरणीय महानुभावहरू,

दक्ष जनशक्ति उत्पादनमा शिक्षकको भूमिका पनि अत्यन्त महत्वपूर्ण छ।

विद्यालयमा अत्याधुनिक भवन भएर मात्र पुग्दैन।

महँगो प्रविधि भएर मात्र पुग्दैन।

असल, दक्ष र प्रेरणादायी शिक्षक आवश्यक हुन्छ।

शिक्षकले विद्यार्थीलाई किताबको ज्ञान मात्र होइन,

सोच्ने,

प्रश्न गर्ने,

समस्या समाधान गर्ने

र सही निर्णय गर्ने क्षमता पनि विकास गराउनुपर्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

विद्यार्थी आफैँ पनि आफ्नो विकासका लागि जिम्मेवार हुनुपर्छ।

विद्यालयले अवसर दिन सक्छ।

शिक्षकले मार्गदर्शन गर्न सक्छन्।

तर मेहनत गर्ने काम विद्यार्थी आफैँले गर्नुपर्छ।

हामीले प्रश्न सोध्नुपर्छ।

नयाँ कुरा सिक्नुपर्छ।

प्रविधिको सही प्रयोग गर्नुपर्छ।

पढाइसँगै सीप विकास गर्नुपर्छ।

र आफ्नो भविष्यका लागि आजैदेखि तयार हुनुपर्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

यदि नेपालले दक्ष जनशक्ति उत्पादन गर्न सकेन भने विकासका लागि आवश्यक धेरै कामका लागि हामी विदेशमा निर्भर हुनुपर्ने अवस्था आउन सक्छ।

तर यदि हाम्रा विद्यालयहरूले सक्षम, सिर्जनशील, नैतिक र सीपयुक्त युवा उत्पादन गर्न सके भने,

यही युवा शक्ति नेपालको समृद्धिको आधार बन्न सक्छ।

त्यसैले,

विद्यालय केवल परीक्षा पास गर्ने ठाउँ होइन।

विद्यालय भनेको—

भविष्य निर्माण गर्ने ठाउँ हो।

मेरा प्यारा साथीहरू,

म यस्तो शिक्षा प्रणाली देख्न चाहन्छु,

जहाँ विद्यार्थीले किताबसँगै जीवन पनि सिकून्।

जहाँ प्रमाणपत्रसँगै सीप पनि प्राप्त गरून्।

जहाँ शिक्षकले पढाउने मात्र होइन, प्रेरणा पनि दिऊन्।

जहाँ विद्यालयले प्रतिस्पर्धा मात्र होइन, सहकार्य पनि सिकाओस्।

र जहाँ हरेक विद्यार्थीले आफ्नो प्रतिभा पहिचान गरेर देशको विकासमा योगदान गर्न सकोस्।

अन्त्यमा म भन्न चाहन्छु—

निजी विद्यालय नेपालको शिक्षा क्षेत्रका महत्वपूर्ण साझेदार हुन्।

उनीहरूले दक्ष जनशक्ति उत्पादनमा महत्वपूर्ण योगदान गर्न सक्छन्।

तर यसको लागि शिक्षा व्यवसाय मात्र नभई जिम्मेवारी र सेवाको माध्यम पनि बन्नुपर्छ।

विद्यालय,

शिक्षक,

अभिभावक

र विद्यार्थी—

यी सबै मिलेर मात्र सक्षम पुस्ता निर्माण गर्न सक्छन्।

किनकि,

आजको सक्षम विद्यार्थी नै भोलिको दक्ष जनशक्ति हो,
र आजको दक्ष जनशक्ति नै भोलिको समृद्ध नेपाल हो।

त्यसैले आउनुहोस्—

ज्ञानसँगै सीप सिकौँ,

सीपसँगै चरित्र निर्माण गरौँ,

प्रविधिसँगै सिर्जनशीलता विकास गरौँ,

र शिक्षालाई राष्ट्र निर्माणको सबैभन्दा बलियो आधार बनाऔँ।

दक्ष विद्यार्थी, दक्ष जनशक्ति,
दक्ष जनशक्ति, समृद्ध नेपाल!

धन्यवाद।

जय नेपाल!

आदरणीय सभाध्यक्षज्यू,
सम्माननीय निर्णायकज्यूहरू,
आदरणीय गुरु तथा गुरुआमाहरू,
उपस्थित सम्पूर्ण अतिथिज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

सबैमा मेरो हार्दिक नमस्कार!

आज म यस गरिमामय कार्यक्रममा “नेपाली कला र संस्कृति” जस्तो हाम्रो पहिचान, इतिहास र गौरवसँग जोडिएको महत्वपूर्ण विषयमा आफ्ना विचार राख्न पाउँदा अत्यन्तै खुसी छु।

आदरणीय महानुभावहरू,

म सुरुमा एउटा प्रश्न गर्न चाहन्छु—

यदि कुनै देशको कला र संस्कृति हरायो भने, त्यो देशको पहिचान कहाँ रहन्छ?

देशको पहिचान केवल नक्सामा हुँदैन।

देशको पहिचान उसको भाषा, कला, संस्कृति, परम्परा, इतिहास र जीवनशैलीमा हुन्छ।

त्यसैले,

नेपाली कला र संस्कृति हाम्रो पहिचान हो, हाम्रो सम्पत्ति हो र हाम्रो गौरव हो।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपाल सानो भूगोलमा भए पनि कला र संस्कृतिको दृष्टिले अत्यन्तै धनी देश हो।

हिमालदेखि तराईसम्म,

पूर्वदेखि पश्चिमसम्म,

नेपालमा विभिन्न जातजाति, भाषा, धर्म, संस्कार र परम्पराहरू छन्।

हाम्रो यही विविधताले नेपालको संस्कृतिलाई अझ सुन्दर बनाएको छ।

हामीसँग नेवार समुदायको जात्रा र वास्तुकला छ।

गुरुङ, मगर, तामाङ, शेर्पा, थारू, मैथिल, लिम्बू, राई लगायत अनेक समुदायका आफ्ना मौलिक परम्परा छन्।

तर यी सबै विविधताबीच हामीलाई जोड्ने एउटा साझा पहिचान छ—

हामी नेपाली हौँ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

नेपाली कला हाम्रो इतिहासको जीवित प्रमाण हो।

हाम्रा मन्दिर,

स्तूप,

दरबार,

पौवा,

गुम्बा,

काठका झ्यालढोका,

मूर्तिकला

र चित्रकलाले नेपाली कलाकारको सिर्जनशीलता र सीप देखाउँछन्।

काठमाडौं उपत्यकाका प्राचीन सम्पदादेखि गाउँका परम्परागत घर र मन्दिरसम्म—

हरेक ठाउँमा हाम्रो कला र इतिहासको कथा लुकेको छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

नेपाली संस्कृति भनेको केवल चाडपर्व मनाउनु मात्र होइन।

यो हाम्रो जीवनशैली र सामाजिक मूल्य पनि हो।

दशैँमा ठूलाबडाको आशीर्वाद लिनु,

तिहारमा दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीबीचको सम्बन्ध मनाउनु,

तीजमा महिलाको सांस्कृतिक अभिव्यक्ति,

छठमा प्रकृति र सूर्यप्रतिको आस्था,

ल्होसारमा नयाँ वर्षको स्वागत,

माघीमा समुदायको मौलिक परम्परा—

यी सबै नेपाली सांस्कृतिक विविधताका उदाहरण हुन्।

आदरणीय महानुभावहरू,

नेपाली कला र संस्कृतिको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष हो—

लोकसंगीत र लोकनृत्य।

हाम्रा लोकगीतले गाउँघरको जीवन, प्रेम, दुःख, सुख र सामाजिक अवस्थालाई प्रस्तुत गर्छन्।

लोकनृत्यले हाम्रो परम्परा र समुदायको जीवनशैलीलाई अभिव्यक्त गर्छ।

हाम्रा मौलिक बाजागाजाले नेपाली संगीतलाई अझ समृद्ध बनाएका छन्।

सारंगी,

मादल,

बाँसुरी,

दमाहा,

नरसिंहा लगायतका बाजा हाम्रो सांस्कृतिक पहिचानका महत्वपूर्ण हिस्सा हुन्।

मेरा प्यारा साथीहरू,

तर आज नेपाली कला र संस्कृतिका अगाडि केही चुनौती पनि छन्।

पहिलो चुनौती हो—

पश्चिमा संस्कृति र विदेशी जीवनशैलीको बढ्दो प्रभाव।

विदेशी संस्कृति सिक्नु नराम्रो होइन।

संसारका राम्रा कुरा सिक्नुपर्छ।

तर त्यस क्रममा आफ्नो मौलिक भाषा, कला र संस्कृतिलाई बिर्सनु हुँदैन।

दोस्रो चुनौती हो—

नयाँ पुस्तामा मौलिक संस्कृतिप्रतिको घट्दो रुचि।

यदि हामीले आफ्नो संस्कृति नबुझ्यौँ,

नयाँ पुस्तालाई सिकाएनौँ भने,

कतिपय परम्परा र कला हराउन सक्छन्।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

अर्को चुनौती हो—

पुराना कला र कलाकारको संरक्षण।

हाम्रा धेरै परम्परागत सीप पुस्तान्तरणको अभावमा हराउने अवस्थामा छन्।

काठको काम,

धातुको मूर्तिकला,

परम्परागत हस्तकला,

लोकवाद्य निर्माण

जस्ता सीपलाई संरक्षण र आधुनिक बजारसँग जोड्न आवश्यक छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

अब प्रश्न उठ्छ—

हामीले नेपाली कला र संस्कृति कसरी जोगाउने?

सबैभन्दा पहिले,

हामीले आफ्नै कला र संस्कृतिबारे जान्नुपर्छ।

दोस्रो,

विद्यालयमा स्थानीय कला, संस्कृति, भाषा र इतिहासबारे व्यावहारिक शिक्षा दिनुपर्छ।

तेस्रो,

स्थानीय कलाकारलाई प्रोत्साहन गर्नुपर्छ।

चौथो,

डिजिटल प्रविधिको प्रयोग गरेर नेपाली कला र संस्कृतिलाई विश्वभर पुर्‍याउनुपर्छ।

आज एउटा भिडियोले नेपाली लोकनृत्य वा नेपाली संगीतलाई संसारका लाखौँ मानिससम्म पुर्‍याउन सक्छ।

यस अवसरको सही उपयोग गर्नुपर्छ।

आदरणीय महानुभावहरू,

नेपाली कला र संस्कृति हाम्रो पर्यटनको आधार पनि हो।

विश्वका पर्यटकहरू केवल हिमाल हेर्न नेपाल आउँदैनन्।

उनीहरू नेपाली संस्कृति,

परम्परा,

कला,

खाना,

संगीत

र मानिसहरूको जीवनशैली अनुभव गर्न पनि आउँछन्।

त्यसैले संस्कृति संरक्षणले पर्यटन विकासमा पनि सहयोग पुर्‍याउँछ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

हामी विद्यार्थीले आजैदेखि एउटा संकल्प गर्न सक्छौँ—

आफ्नो भाषा बोलौँ।

आफ्नो संस्कृति बुझौँ।

लोकगीत र लोकनृत्यको सम्मान गरौँ।

परम्परागत कला र कलाकारको सम्मान गरौँ।

आफ्नो सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण गरौँ।

र सामाजिक सञ्जालमार्फत नेपाली कला र संस्कृतिलाई विश्वमा चिनाऔँ।

किनकि,

आफ्नो संस्कृति जान्ने व्यक्ति मात्र आफ्नो पहिचानप्रति गर्व गर्न सक्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

अन्त्यमा म भन्न चाहन्छु—

हामी आधुनिक बन्नुपर्छ।

प्रविधि सिक्नुपर्छ।

विश्वसँग अघि बढ्नुपर्छ।

तर आधुनिक बन्ने नाममा आफ्नो जरा काट्नु हुँदैन।

रूख जति अग्लो भए पनि उसको शक्ति जरामै हुन्छ।

त्यसैगरी,

नेपाली समाज जति आधुनिक बन्दै गए पनि हाम्रो शक्ति हाम्रो मौलिक कला र संस्कृतिमै रहन्छ।

त्यसैले आउनुहोस्—

नेपाली कला बचाऔँ,

नेपाली संस्कृति जोगाऔँ,

कलाकारको सम्मान गरौँ,

नयाँ पुस्तालाई आफ्नो पहिचान सिकाऔँ,

र नेपाली संस्कृतिलाई विश्वभर चिनाऔँ।

किनकि,

हाम्रो कला हाम्रो पहिचान हो,
हाम्रो संस्कृति हाम्रो गौरव हो,
र हाम्रो विविधता हाम्रो शक्ति हो।

आउनुहोस्, गर्वका साथ भनौँ—

“म नेपाली हुँ,
मेरो कला नेपाली हो,
मेरो संस्कृति नेपाली हो,
र यही मेरो गौरव हो।”

धन्यवाद।

जय नेपाल!

आदरणीय सभाध्यक्षज्यू,
सम्माननीय निर्णायकज्यूहरू,
आदरणीय गुरु तथा गुरुआमाहरू,
उपस्थित सम्पूर्ण अतिथिज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

सबैमा मेरो हार्दिक नमस्कार!

आज म यस गरिमामय कार्यक्रममा “मानव बेचबिखन : चुनौती र समाधान” जस्तो संवेदनशील र गम्भीर सामाजिक विषयमा आफ्ना विचार राख्न पाउँदा अत्यन्तै जिम्मेवार महसुस गरिरहेको छु।

आदरणीय महानुभावहरू,

म सुरुमा एउटा प्रश्न गर्न चाहन्छु—

के मानिस पनि बेचिन सक्ने वस्तु हो?

पक्कै पनि होइन।

मानिससँग भावना हुन्छ।

मानिससँग सपना हुन्छ।

मानिससँग स्वतन्त्र रूपमा बाँच्ने अधिकार हुन्छ।

तर दुर्भाग्यवश, आज पनि संसारका विभिन्न ठाउँमा मानिसलाई प्रलोभन, दबाब, धम्की वा छलकपटमार्फत एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा लगेर शोषण गर्ने घटना भइरहेका छन्।

मानिसलाई जबरजस्ती वा छलकपटमार्फत श्रम, यौन शोषण, घरेलु काम वा अन्य शोषणमा लगाउने कार्यलाई सामान्य रूपमा मानव बेचबिखन भनिन्छ।

यो केवल कानुनी अपराध होइन—

यो मानव मर्यादामाथिको गम्भीर आक्रमण हो।

मेरा प्यारा साथीहरू,

मानव बेचबिखनका धेरै कारण छन्।

सबैभन्दा प्रमुख कारणमध्ये एक हो—

गरिबी र बेरोजगारी।

आर्थिक समस्या भएका परिवारका मानिसलाई राम्रो रोजगारी र राम्रो भविष्यको सपना देखाएर ठगी गर्न सजिलो हुन सक्छ।

दोस्रो कारण हो—

अशिक्षा र चेतनाको कमी।

आफ्नो अधिकार र सुरक्षित प्रक्रियाबारे जानकारी नहुँदा मानिस गलत व्यक्तिको विश्वासमा पर्न सक्छ।

तेस्रो,

झुटा प्रलोभन।

“विदेशमा राम्रो जागिर लगाइदिन्छु।”

“धेरै पैसा कमाइन्छ।”

“शहरमा राम्रो काम पाइन्छ।”

यस्ता आश्वासन दिएर मानिसलाई फसाउने प्रयास हुन सक्छ।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

मानव बेचबिखनका कारण सबैभन्दा बढी जोखिममा पर्ने समूहमा महिला तथा बालबालिका पनि पर्न सक्छन्।

बालबालिकालाई शिक्षा र सुरक्षित वातावरणबाट वञ्चित गरेर शोषणमा लगाउनु उनीहरूको भविष्य नै नष्ट गर्नु हो।

त्यसैले बालबालिकाको सुरक्षा केवल परिवारको होइन,

सम्पूर्ण समाजको जिम्मेवारी हो।

मेरा प्यारा साथीहरू,

आज मानव बेचबिखनको स्वरूप पनि परिवर्तन भइरहेको छ।

पहिले मानिसलाई प्रत्यक्ष रूपमा फकाएर वा लैजाने घटना बढी सुनिन्थ्यो।

तर अहिले सामाजिक सञ्जाल र डिजिटल माध्यम बाट पनि झुटा रोजगारी, वैदेशिक अवसर वा सम्बन्धको प्रलोभन दिएर मानिसलाई ठगी गर्ने जोखिम बढेको छ।

त्यसैले हामीले अनलाइनमा भेटिएको प्रत्येक व्यक्तिलाई विश्वास गर्नु हुँदैन।

आफ्नो व्यक्तिगत जानकारी अपरिचित व्यक्तिलाई दिनु हुँदैन।

र शंकास्पद प्रस्ताव आएमा अभिभावक, शिक्षक वा सम्बन्धित निकायलाई जानकारी दिनुपर्छ।

आदरणीय महानुभावहरू,

अब प्रश्न उठ्छ—

मानव बेचबिखन कसरी रोक्न सकिन्छ?

सबैभन्दा पहिले,

जनचेतना फैलाउनुपर्छ।

विद्यालय, समुदाय, सञ्चारमाध्यम र स्थानीय संस्थामार्फत मानव बेचबिखनको जोखिमबारे जानकारी दिनुपर्छ।

दोस्रो,

शिक्षा र रोजगारीको अवसर विस्तार गर्नुपर्छ।

मानिस आत्मनिर्भर र सचेत भयो भने गलत प्रलोभनमा पर्ने सम्भावना कम हुन्छ।

तेस्रो,

वैदेशिक रोजगारीमा जाने व्यक्तिलाई सुरक्षित प्रक्रिया र कानुनी अधिकारबारे जानकारी दिनुपर्छ।

कुन कम्पनी हो?

कस्तो काम हो?

कति तलब हो?

करारमा के लेखिएको छ?

बीमा छ कि छैन?

यी सबै कुरा बुझेर मात्र निर्णय गर्नुपर्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

मानव बेचबिखन नियन्त्रणमा कानुनको प्रभावकारी कार्यान्वयन अत्यन्त आवश्यक छ।

दोषीलाई कानुनी कारबाही हुनुपर्छ।

पीडितलाई संरक्षण र न्याय दिनुपर्छ।

पीडितको पुनःस्थापना र आत्मनिर्भर जीवनका लागि आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउनुपर्छ।

किनकि पीडितलाई दोष दिनु समाधान होइन।

पीडितलाई साथ दिनु समाधानको पहिलो कदम हो।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

यस विषयमा सञ्चारमाध्यमको भूमिका पनि महत्वपूर्ण छ।

सञ्चारमाध्यमले जनचेतना फैलाउन सक्छ।

जोखिमबारे जानकारी दिन सक्छ।

तर पीडितको पहिचान र गोपनीयताको सम्मान गर्दै जिम्मेवार पत्रकारिता गर्नुपर्छ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

हामी विद्यार्थीले पनि मानव बेचबिखनविरुद्ध महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छौँ।

आफू सचेत बनौँ।

साथीहरूलाई सचेत बनाऔँ।

अपरिचित व्यक्तिको प्रलोभनबाट सावधान रहौँ।

सामाजिक सञ्जालको सुरक्षित प्रयोग गरौँ।

र कुनै शंकास्पद अवस्था देखेमा विश्वासिलो वयस्क वा सम्बन्धित निकायलाई जानकारी गराऔँ।

आदरणीय महानुभावहरू,

हामीले यस्तो समाज निर्माण गर्नुपर्छ,

जहाँ कुनै पनि मानिसलाई उसको गरिबीको फाइदा उठाएर शोषण गर्न नसकियोस्।

जहाँ महिला सुरक्षित रूपमा हिँड्न सकून्।

जहाँ बालबालिका सुरक्षित वातावरणमा हुर्कन सकून्।

जहाँ वैदेशिक रोजगारी सपना होस्, जोखिम होइन।

र जहाँ हरेक मानिसले आफ्नो जीवन आफ्नै इच्छाअनुसार सम्मानपूर्वक बाँच्न सकोस्।

मेरा प्यारा साथीहरू,

अन्त्यमा म एउटा कुरा भन्न चाहन्छु—

मानव बेचबिखन रोक्ने जिम्मेवारी केवल प्रहरीको होइन।

यो सरकारको जिम्मेवारी हो।

यो विद्यालयको जिम्मेवारी हो।

यो अभिभावकको जिम्मेवारी हो।

यो सञ्चारमाध्यमको जिम्मेवारी हो।

र यो हामी सबैको जिम्मेवारी हो।

किनकि,

मानव बेचबिखनको अन्त्य तब मात्र सम्भव हुन्छ,
जब समाज मौन बस्दैन।

आउनुहोस्,

चेतना फैलाऔँ।

प्रलोभनबाट सावधान बनौँ।

बालबालिका र महिलाको सुरक्षा गरौँ।

पीडितलाई न्याय र सम्मान दिऔँ।

र मानव बेचबिखनविरुद्ध एकजुट बनौँ।

हामीले यस्तो समाज बनाऔँ,

जहाँ मानिसको मूल्य पैसाले होइन,

उसको मानव मर्यादाले निर्धारण होस्।

मानिस बेचिने होइन,
मानिस सम्मानपूर्वक बाँच्ने समाज निर्माण गरौँ।

धन्यवाद।

जय नेपाल!

आदरणीय सभाध्यक्षज्यू,
सम्माननीय निर्णायकज्यूहरू,
आदरणीय गुरु तथा गुरुआमाहरू,
उपस्थित सम्पूर्ण अतिथिज्यूहरू तथा मेरा प्यारा साथीहरू,

सबैमा मेरो हार्दिक नमस्कार!

आज म यस गरिमामय कार्यक्रममा “अपहरण : चुनौती र समाधान” जस्तो गम्भीर तथा संवेदनशील सामाजिक विषयमा आफ्ना विचार राख्न पाउँदा अत्यन्तै जिम्मेवार महसुस गरिरहेको छु।

आदरणीय महानुभावहरू,

म सुरुमा एउटा प्रश्न गर्न चाहन्छु—

यदि कुनै परिवारको प्रिय सदस्य अचानक हरायो र उसको कुनै खबर आएन भने त्यो परिवारको अवस्था कस्तो होला?

त्यो पीडा शब्दमा बयान गर्न निकै कठिन हुन्छ।

अपहरण भनेको कुनै व्यक्तिलाई उसको इच्छा विपरीत बल, धम्की, छलकपट वा जबर्जस्तीका माध्यमबाट नियन्त्रणमा लिएर लैजाने वा बन्धक बनाउने आपराधिक कार्य हो।

यो एउटा व्यक्तिमाथिको अपराध मात्र होइन,

यसले परिवार, समाज र सम्पूर्ण सुरक्षामाथि प्रश्न उठाउँछ।

मेरा प्यारा साथीहरू,

अपहरणका विभिन्न कारण हुन सक्छन्।

आर्थिक लाभका लागि फिरौती माग्नु,

व्यक्तिगत दुश्मनी,

अपराधिक समूहको गतिविधि,

मानव बेचबिखनसँग सम्बन्धित उद्देश्य,

वा अन्य गैरकानुनी उद्देश्य—

यीमध्ये विभिन्न कारणले अपहरण हुन सक्छ।

तर कारण जेसुकै भए पनि,

अपहरण मानव अधिकार र कानुनको गम्भीर उल्लङ्घन हो।

आदरणीय निर्णायकज्यूहरू,

अपहरणको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव पीडितको मानसिक र शारीरिक सुरक्षामा पर्छ।

पीडित व्यक्ति डर, तनाव र असुरक्षामा पर्न सक्छ।

परिवारमा मानसिक पीडा सिर्जना हुन्छ।

फिरौती मागिएको अवस्थामा परिवार आर्थिक दबाबमा पर्न सक्छ।

समाजमा डर र असुरक्षाको वातावरण पैदा हुन सक्छ।

यसले नागरिकको सुरक्षाप्रतिको विश्वासलाई पनि कमजोर बनाउन सक्छ।